Πέμπτη, 21 Ιουλίου 2016

Δωρεές μεταξύ συζύγων, συμμετοχή στην δημιουργία γαμικής περιουσίας, τύχη αυτών.

Περίληψη. Αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα του συζύγου. Δωρεές μεταξύ των συζύγων. Δεν υπολογίζεται στην αύξηση της περιουσίας του ενός συζύγου ό,τι αυτός απέκτησε από δωρεά του άλλου και δεν αποδίδεται η αύξηση αυτή, ως αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα. Η αύξηση της περιουσίας του συζύγου από δωρεά τρίτου δεν οφείλεται σε συμβολή του άλλου συζύγου και ως εκ τούτου, εξαρχής, δεν περιλαμβάνεται στο πραγματικό της διάταξης του αριθ. 1400ΑΚ. Αναιρεί την υπ` αριθ. 494/2011 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς. Παραπέμπει.
  
Άρειος Πάγος, Πολ. Τμήμα Γ', 114/ 2016 

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Γιαννακόπουλο Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Ευγενία Προγάκη, Πέτρο Σαλίχο και Ιωάννη Φιοράκη-Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.
Κατά τη διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 15 ν. 1329/1983, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 54 παρ. 1 αυτού (ν. 1329/1983), όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 12 ν. 1649/1986, έχει εφαρμογή και επί γάμων που τελέσθηκαν, καθώς και περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του ν. 1329/1983, "αν ο γάμος λυθεί ή ακυρωθεί και η περιουσία του ενός συζύγου έχει, αφότου τελέσθηκε ο γάμος, αυξηθεί, ο άλλος σύζυγος, εφόσον συνέβαλε με οποιονδήποτε τρόπο στην αύξηση αυτή, δικαιούται να απαιτήσει την απόδοση του μέρους της αύξησης, το οποίο προέρχεται από τη δική του συμβολή. Τεκμαίρεται ότι η συμβολή αυτή ανέρχεται στο ένα τρίτο της αύξησης, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη ή καμία συμβολή. Στην αύξηση της περιουσίας των συζύγων δεν υπολογίζεται ό,τι αυτοί απέκτησαν από δωρεά". Από την αδιάστικτη διατύπωση της τελευταίας διάταξης συνάγεται ότι δεν υπολογίζεται στην αύξηση της περιουσίας του ενός συζύγου ό,τι αυτός απέκτησε από δωρεά του άλλου και δεν αποδίδεται η αύξηση αυτή, ως αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα. Ότι η έννοια της διατάξεως είναι αυτή, προκύπτει και από το γεγονός ότι η αύξηση της περιουσίας του συζύγου από δωρεά τρίτου δεν οφείλεται σε συμβολή του άλλου συζύγου και ως εκ τούτου, εξαρχής, δεν περιλαμβάνεται στο πραγματικό του άρθρου 1400 παρ. 1 ΑΚ (ΑΠ 808/2015, ΑΠ 932/2009). Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Τούτο συμβαίνει αν, για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου, το δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτεί ο νόμος καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα δικαίου έννοια διαφορετική από την αληθινή. Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ` ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται. Ο ανωτέρω λόγος αναίρεσης δεν δημιουργείται όταν το δικαστήριο που εξέτασε την ουσία της υπόθεσης δεν εφαρμόζει κανόνα δικαίου, του οποίου, υπό τις πραγματικές παραδοχές του δικαστηρίου, δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής. 
Στην προκειμένη περίπτωση, ο αναιρεσίβλητος με την από 6-10-2008 αγωγή του, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, αφού εξέθετε στο δικόγραφο της ότι η περιουσία της αναιρεσείουσας-εναγομένης, με την οποία είχε τελέσει κατά το έτος 1996 νόμιμο γάμο, που λύθηκε αμετάκλητα στις 27-7-2007, αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου με τη συμβολή του και συγκεκριμένα με δωρεά του προς αυτήν, πλην άλλων, αφενός της ψιλής κυριότητας του περιγραφομένου σ` αυτήν ακινήτου (αγροτεμαχίου), δυνάμει του υπ` αριθ. .../1-3-2001 νομίμως μεταγραφέντος συμβολαίου της συμβολαιογράφου Αθηνών ... και αφετέρου των λεπτομερώς αναφερομένων χρυσαφικών ειδών, ζήτησε α) να υποχρεωθεί αυτή να του αποδώσει αυτούσια την ψιλή κυριότητα του προαναφερομένου ακινήτου και να καταδικασθεί αυτή (εναγομένη) σε δήλωση βουλήσεως περί μεταβιβάσεως της ψιλής κυριότητας του ακινήτου σ` αυτόν και β) να του καταβάλει νομιμοτόκως το ποσό της αξίας των ανωτέρω κινητών πραγμάτων. Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση του, επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση, έκρινε νόμιμη την αγωγή, δεχόμενο ότι αυτή στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ, καθόσον, κατά το σκεπτικό του, με τις ανωτέρω δωρεές του αναιρεσίβλητου προς την τέως σύζυγο του, ήδη αναιρεσείουσα, αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου, με τη συμβολή του, η περιουσία της και απέρριψε την έφεση της τελευταίας. Έτσι που έκρινε το Εφετείο παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη μείζονα σκέψη της παρούσας απόφασης, ο δε τ` αυτά υποστηρίζων μοναδικός από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος της αναίρεσης είναι βάσιμος.
Κατ` ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεση του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ` αριθ. 494/2011 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς.
Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Δεκεμβρίου 2015.

Παρατήρηση. Η κρατούσα άποψη στην Επιστήμη είναι αντίθετη αυτής του Ακυρωτικού μας το οποίο δέχεται την άποψη των καθηγητών Απ. Γεωργιάδη, Μιχ. Σταθόπουλου, Δήμ. Παπαδοπούλου-Κλαμαρή. Σύμφωνα με την ακολουθούμενη αυτή άποψη (βλ. Γεωργιάδη-Σταθόπουλο-[Σταθόπουλο-Παπαδοπούλου Κλαμαρή, ΑΚ,VII, έκδοση 2007, άρθρα 1400-1402, πλαγιάριθμο 23, σελίδες 335-336]), "αμφιβολίες έχουν γεννηθεί για τις δωρεές μεταξύ των συζύγων. Κατά το γράμμα της ΑΚ 1400 § 3, και αυτές δεν υπολογίζονται στην περιουσιακή αύξηση. Υποστηρίζεται όμως και η γνώμη ότι η δωρεά από τον σύζυγο πρέπει να υπολογισθεί, αφού υπάρχει εδώ, φυσικά, συμβολή του δωρητή συζύγου και θα ήταν άδικο γι'  αυτόν να μην έχει συμμετοχή σ'  ένα απόκτημα που προέρχεται από τον ίδιο. Εντούτοις το επιχείρημα της συμβολής δεν μπορεί να θεωρηθεί εδώ κρίσιμο. Πρώτον, γιατί τότε θα έπρεπε, με βάση την ΑΚ 1400, να επιστρέφονται όλες οι δωρεές και σ'  όλη τους την έκταση, αφού προέρχονται κατά 100 % από τον δωρητή. Ήταν όμως προφανώς έξω από τον στόχο της διάταξης η αυτόματη ανατροπή όλων των δωρεών μεταξύ των συζύγων. Και δεύτερον, γιατί όπου η συμβολή προσφέρεται με σαφή χαριστική αιτία και μάλιστα εκφραζόμενη με την σύμβαση της δωρεάς, δεν υπάρχει κανένας λόγος να παύσει να δεσμεύει η χαριστική δικαιοπραξία. Τούτο είναι σύμφωνο και με την ratio της ΑΚ 1400, που είναι τελικά η ίδια με τη ratio της ΑΚ 904. Και στην δωρεά από το σύζυγο υπάρχει σαφώς νόμιμη αιτία πλουτισμού. Η δικαιοπρακτική βούληση του δωρητή. Αντίθετα, οι κατά την ΑΚ 1400 συμβολές δεν συνδέονται με παραίτηση από το δικαίωμα ανταμοιβής τους, δεν ανάγονται σε δωρεές, που χαρακτηριστικό τους είναι η δεσμευτική για τον δωρητή αποξένωση από το δωριζόμενο περιουσιακό στοιχείο. Επομένως, αναζήτηση των δωρεών μεταξύ συζύγων μπορεί να γίνει μόνο ύστερα από ανατροπή της σύμβασης δωρεάς, ιδίως με ανάκληση κατά τις ΑΚ 505 επ, π.χ. λόγος ανάκλησης μπορεί να υπάρχει σε περίπτωση υπαίτιας διατάραξης της έγγαμης συμβίωσης από τον δωρεοδόχο σύζυγο. Η ανάκληση θα αποκλείεται σε περίπτωση συγνώμης ή σε περίπτωση δωρεάς από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή από λόγους ευπρέπειας (ΑΚ 510, 512). Εννοείται ότι είναι δυνατόν σε μια συγκεκριμένη περίπτωση να θεωρηθεί ερμηνευτικά μια δωρεά ως παροχή-προκαταβολή έναντι μελλοντικής ενδεχόμενης αξίωσης του δωρεοδόχου για συμμετοχή σε αποκτήματα του δωρητή. Σ'  αυτή την περίπτωση η έκταση της αξίωσης της ΑΚ 1400 θα μειωθεί κατά το ύψος της εν λόγω προκαταβολής". 
Θεωρώ πολύ ορθότερη την άποψη που εκφράζεται από τον αείμνηστο Αρεοπαγίτη Βασ. Βαθρακοκοίλη (Το νέο ΟικΔ, 2000, άρθρο 1400 § 16, σελίδες 331-332) η οποία είναι η εξής: "Από την λεκτική διατύπωση της διάταξης 1400 § 3 προκύπτει ότι δεν γίνεται διάκριση για τον μη συνυπολογισμό των δωρεών στην αύξηση της περιουσίας των συζύγων, δηλαδή αν προέρχεται από τρίτο ή από τον άλλο σύζυγο.Η εφαρμογή όμως της διάταξης και στην περίπτωση δωρεάς από σύζυγο είναι επιζήμια για τον δωρητή σύζυγο, που όχι μόνο στερείται την αξία της δωρεάς, αλλά και δεν έχει καμιά ωφέλεια από την αύξηση της περιουσίας του δωρεοδόχου συζύγου που αυτός προκάλεσε με την δωρεά του. Η αρχή της ισότητας που εισάγει ο νέος νόμος για τους συζύγους και το περί δικαίου αίσθημα επιβάλλει συσταλτική ερμηνεία της διάταξης για τον περιορισμό του αποκλεισμού μόνο των δωρεών που προέρχονται από τρίτους, γιατί ασφαλώς ο νομοθέτης εκφράστηκε ευρύτερα από την βούληση του. Κατ'  άλλη όμως άποψη η συσταλτική ερμηνεία είναι αποκρουστέα και στην περιουσιακή αύξηση δεν υπολογίζονται και οι δωρεές του άλλου συζύγου, γιατί αλλιώς θα ανατρεπόταν ο κανόνας της ΑΚ 512 (δωρεές που έγιναν από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή από λόγους ευπρέπειας δεν μπορούν να ανακληθούν). Όμως η διάταξη ΑΚ 512, η της οποίας ρύθμιση δεν είναι αναμφίβολα ορθή, διαφοροποιείται ως προς το θέμα στο οποίο αναφέρεται η ΑΚ 1400 και συνεπώς δεν μπορεί να γίνεται καταστρατήγηση της από την τελευταία. Εξάλλου το επιχείρημα ότι η ratio  της ΑΚ 1400 αποκλείει την ανατροπή των δωρεών μεταξύ των συζύγων λόγω της πρόθεσης αποξένωσης από την αναζήτηση, δεν ευσταθεί γιατί η πρόθεση μη αναζήτησης είναι χρονικά οριοθετημένη με την διάρκεια του γάμου αφού τελεί υπό τη σιωπηρά εξυπακουόμενη διαλυτική αίρεση της μη λύσης του γάμου, παρεκτός του ότι η χρησιμοποίηση στην ΑΚ 1400 της έκφρασης για συμβολή με οποιονδήποτε τρόπο στην επαύξηση της περιουσίας, που τέτοια συνιστά και η δωρεά, υποδηλώνει σαφώς την ένταξη και της δωρεάς μεταξύ των συζύγων στην επαύξηση της περιουσίας του άλλου συζύγου".
Παραθέτω και την άποψη του αείμνηστου Δασκάλου μου Γεωργίου Κουμάντου (ΟικΔ, Ι, 1988, υπό § 3.7.1.3.11, σελίδες 206-207, ομοίως και ο Αντιπρόεδρος του Ακυρωτικού Κ. Παπαδόπουλος, αγωγές ΟικΔ, Α, 2001, §293.1, σελ. 387), "η διάταξη μπορεί και πρέπει να ερμηνευθεί συσταλτικά σε ό,τι αφορά αύξηση της περιουσίας του ενός συζύγου που προέρχεται από δωρεά του άλλου. Αυτή η αύξηση πρέπει να συνυπολογίζεται γιατί θα ήταν παράλογο, ο σύζυγος που θέλησε κατά τη διάρκεια του γάμου να εξασφαλίσει οικονομικά τον άλλο σύζυγο χαρίζοντας του ορισμένα περιουσιακά στοιχεία, να πρέπει μετά να δώσει και άλλα, για να ικανοποιήσει την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, χωρίς να υπολογίζονται αυτά που έχει ήδη δώσει (και που ουσιαστικά αποτελούν ένα είδος προκαταβολής). Κι ακόμη χειρότερο: αν ο σύζυγος που έκανε τη δωρεά σε εποχή που ήταν πλούσιος εφτώχυνε μετά, να μη μπορεί να ζητήσει ένα μέρος αυτών που είχε δωρήσει. Κατά συνέπεια θα πρέπει η αξία της δωρεάς να προστεθεί πρώτα στην τελική περιουσία εκείνου που την έδωσε με αποτέλεσμα η αξίωση του άλλου να αυξηθεί κατά το 1/ 3 της αξίας της δωρεάς, που όμως καταλογίζεται ολόκληρη στην αξίωση (σαν να έχει καταβληθεί)". 
Προσοχή λοιπόν στις βιαστικές δωρεές που κάνετε στον (στην σύζυγο) όταν τελείτε σε κατάσταση σοροπιών! Όταν περάσουν τα σορόπια θα κλάψει η τσέπη σας!

Δεν υπάρχουν σχόλια:

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...