Τετάρτη, 21 Δεκεμβρίου 2016

Ο δικαστής.

Πλάτων
Πλάτωνος, Πολιτεία 409a-409e.2 [έκδοση ΠΟΛΙΣ, 2002, βραβευμένη μετάφραση Νικολάου Σκουτερόπουλου, σελίδες 237-239].

Ο δικαστής, φίλε μου, εξουσιάζει τήν ψυχή διαμέσου της ψυχής κι αυτή δεν είναι σωστό νά ανατρέφεται ήδη από τά τρυφερά χρόνια της και να σχετίζεται μέ ψυχές διεφθαρμένες και νά 'ρχεται σέ επαφή με αυτές και   να έχει περάσει η ίδια μέσα από τό άδικο διαπράττοντας κάθε λογής αδικήματα, ώστε νά διαμορφώνει μετά έγκυρη γνώμη γιά τις άδικες πράξεις τών άλλων με βάση τή δική της εμπειρία, όπως στην περιοχή του σώματος γιά τις αρρώστιες. Απεναντίας αυτή πρέπει νά μείνει ακέραιη και νά μήν έχει εμπειρίες, όσο θα είναι νέα, γύρω από κακούς χαρακτήρες,  προκειμένου, όντας η ίδια καλή και άξια, νά σχηματίσει σωστή κρίση γιά τό δίκαιο. Γι' αυτό ακριβώς και οι αγαθού ήθους άνθρωποι δίνουν, όσο είναι νέοι, τήν εντύπωση του αφελούς, του ανθρώπου πού εύκολα ένας άδικος μπορεί νά τον εξαπατήσει, κι ο λόγος είναι ότι δεν έχουν μέσα τους πρότυπα εμπειριών ανάλογα μέ εκείνα των άθλιων και ελεεινών ανθρώπων.   

Γι'  αυτό λοιπόν, είπα, δεν πρέπει νά 'ναι νέος ό καλός δικαστής αλλά γέρος, που άργησε νά μάθει τήν αδικία, τι λογής πράγμα είναι, και πού δέν τήν ένιωσε σαν κάτι δικό του μέσα στή δική του ψυχή αλλά έχει προσπαθήσει επί πολύν καιρό νά τήν προσεγγίσει ώς ένα πράγμα ξένο μέσα σέ ξένες ψυχές και να διακρίνει τι μεγάλο κακό είναι από τή φύση της η αδικία, έχοντας ώς εργαλείο του την επιστημονική παρατήρηση κι όχι τήν προσωπική πείρα του
Και καλός δικαστής, βέβαια, κάτι πού ήταν και τό ερώτημα σου, γιατί όποιος έχει ψυχή καλή είναι καλός. Ενώ ό παμπόνηρος εκείνος κι ό καχύποπτος που έχει διαπράξει ό ίδιος ένα σωρό αδικίες και πού νομίζει ότι είναι πανούργος και τετραπέρατος, όταν έχει νά κάνει μέ τους όμοιούς του, δίνει την εντύπωση του παμπόνηρου, επειδή ξέρει νά φυλάγεται χάρη σ' εκείνα τά παραδείγματα πού έχει μέσα του και πού τά κοιτάζει συνεχώς. Μόλις όμως έλθει σέ επαφή μέ ανθρώπους καλούς και μεγαλύτερης ηλικίας από αυτόν, δίνει την την εντύπωση του ανόητου· είναι δύσπιστος εκεί πού δεν χρειάζεται και να δείχνει να μην ξέρει τι πάει να πει ακέραιος χαρακτήρας, επειδή δεν έχει ό ίδιος μέσα του παραδείγματα αυτού του πράγματος. Αλλά καθώς έρχεται πολύ συχνότερα σέ επαφή μέ κατεργαραίους παρά μέ ακέραιους ανθρώπους περνάει ό ίδιος τον εαυτό του, και τον θεωρούν και οί άλλοι, μάλλον γιά πιο έξυπνο παρά γιά πιο αδαή.
Δεν πρέπει λοιπόν, νά είναι τέτοιος ό καλός και σοφός δικαστής τον οποίο ζητούμε, αλλά θά είναι σάν τον προηγούμενο· γιατί ποτέ η κακία δέν θα μπορέσει νά γνωρίσει ούτε τήν αρετή ούτε τον εαυτό της, ενώ η αρετή, υπό την προϋπόθεση μιας αγαθής φύσης πού δέχεται τήν ευεργετική επίδραση της παιδείας, θά μπορέσει μέ τον καιρό νά αποκτήσει επιστημονική γνώση και του εαυτού της και της κακίας, Αυτός λοιπόν, κατά τή γνώμη μου, θά είναι ο σοφός κι όχι εκείνος ό άλλος, ό κακός. 

Το πρωτότυπο κείμενο στην ΑΘΑΝΑΤΗ αρχαία ελληνική γλώσσα.

Δικαστής δέ γε, ώ φίλε, ψυχή ψυχής άρχει, ή ούκ έγχωρει έκ νέας έν πονηραις ψυχαις τεθράφθαι τε και ώμιληκέναι και πάντα αδικήματα αυτήν ήδικηκυίαν διεξεληλυθέναι, ώστε οξέως άφ' αυτής τεκμαίρεσθαι τά τών άλλων αδικήματα οίον κατά σώμα νόσους· άλλ' άπειρον αυτήν και άκέραιον δει κακών ηθών νέαν ούσαν γεγονέναι, ει μέλλει καλή κάγαθή ούσα κρινείν ύγιώς τά δίκαια, διό δή και εύήθεις νέοι όντες οι επιεικείς φαίνονται κα! ευεξαπάτητοι υπό τών αδίκων, άτε ούκ έχοντες έν έαυτοίς παραδείγματα όμοιοπαθή τοις πονηροίς.
Και μεν δή, έφη, σφόδρα γε αυτό πάσχουσι. 
Τω τοι, ήν δ' έγώ, ού νέον αλλά γέροντα δει τον αγαθόν δικαστήν είναι, οψιμαθή γεγονότα τής αδικίας οίον έστιν, ούκ οικείαν έν τή αύτού ψυχή ένούσαν ήσθημένον, άλλ' άλλοτρίαν έν άλλοτρίαις μεμελετηκότα έν πολλώ χρόνω διαισθάνεσθαι οίον πέφυκε κακόν, επιστήμη, ούκ εμπειρία οικεία κεχρημένον.
Γενναιότατος γουν, έφη, έοικεν είναι ό τοιούτος δικαστής. 
Και αγαθός γε, ήν δ' έγώ, ό συ ήρώτας· ό γάρ έχων ψυχήν άγαθήν αγαθός, ό δε δεινός εκείνος και καχύποπτος, ό πολλά αυτός ήδικηκώς και πανούργος τε και σοφός οιόμενος είναι, όταν μεν όμοίοις όμιλή, δεινός φαίνεται έξευλαβούμενος, προς τά έν αύτω παραδείγματα αποσκοπών. όταν δέ άγαθοίς και πρεσβυτέροις ήδη πλησίαση, άβέλτερος αύ φαίνεται, άπιστών παρά καιρόν και άγνοών υγιές ήθος, άτε ούκ έχων παράδειγμα του τοιούτου, πλεονάκις δε πονηροίς ή χρηστοίς έντυγχάνων σοφώτερος ή αμαθέστερος δοκεί είναι αύτω τε και άλλοις. 
Παντάπασι μεν ούν, έφη, αληθή.
Ου τοίνυν, ήν δ' έγώ, τοιούτον χρή τον δικαστήν ζητείν τον αγαθόν τε και σοφόν, άλλα τον πρότερον. πονηρία μέν γαρ άρετήν τε και αυτήν ούποτ' αν γνοίη, αρετή δέ φύσεως παιδευομένης χρόνω άμα αυτής τε και πονηρίας έπιστήμην λήψεται. σοφός ούν ούτος, ως μοι δοκεί, άλλ' ούχ ό κακός γίγνεται.

Παρατήρηση. Ως γνωστόν στην νεοΕλλάδα [ορθότερα, στην Νεογραικυλία] ακολουθούν-και εφαρμόζουν-επακριβώς την Πλατωνική σκέψη, δηλαδή διορίζονται οι δικαστές σε ηλικία πάνω των πενήντα ετών, γι'  αυτό και τα δικαστικά σφάλματα είναι ελάχιστα, αν όχι ανύπαρκτα!

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Addthis