Σάββατο, 4 Φεβρουαρίου 2017

Η δημοσιότητα των συνεδριάσεων και η τηλεόραση.

Άρθρο του αείμνηστου Προέδρου του Αρείου Πάγου Στέφανου Ματθία. Στο σπουδαίο περιοδικό Ελληνική Δικαιοσύνη 1993.278.

Η δημοσιότητα των δικαστικών συνεδριάσεων (άρθρο 93 § 2 του Συντάγματος) εξασφαλίζει τη διαφάνεια της διαδικασίας και τον κοινωνικό και πολιτικό έλεγχο της απονομής της δικαιοσύνης, εντείνοντας συνάμα το αίσθημα ευθύνης των δικαστών.
Το Σύνταγμα επιτάσσει τη δημοσιότητα όσο αυτή είναι αναγκαία για τη θεραπεία των παραπάνω στόχων. Επιπλέον δημοσιότητα, περίσσεια δημοσιότητας, δεν επιβάλλεται από το Σύνταγμα.

Για την επίτευξη των προαναφερόμενων σκοπών αρκεί η δυνατότητα των πολιτών και των δημοσιογράφων να παρακολουθούν τις δικαστικές συνεδριάσεις. Η παρακολούθηση αυτή είναι δυνατή όταν το ακροατήριο είναι ανοιχτό και προσιτό στον καθένα. Αυτή η παραδοσιακή δημοσιότητα των δικών, μέσα στο ακροατήριο, ικανοποιεί το αίτημα της διαφάνειας της διαδικασίας, του ελέγχου του τρόπου απονομής της δικαιοσύνης και της εντατικοποίησης της ευθύνης των δικαστών. Η περαιτέρω δημοσιότητα, που επιτυγχάνεται με την τηλεοπτική μετάδοση των δικών πάνω στις οθόνες των δεκτών τηλεόρασης, υπερτείνει το συνταγματικά αναγκαίο μέτρο; Δεν κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα ούτε και απαγορεύεται από αυτό. Συνδέεται όμως με ουσιώδη μειονεκτήματα.
Η ηλεκτρονική μετάδοση των δικών μεταφέρει τις δικαστικές συνεδριάσεις έξω από το ακροατήριο. Καταργεί τη μοναδικότητα του ακροατηρίου. Όταν τα τηλεοπτικά συνεργεία μπουν μέσα, οι πόρτες του ακροατηρίου μπορούν να κλείσουν. Το ακροατήριο έχει μεταβληθεί σε στούντιο.
Οι τηλεοπτικές κάμερες δεν αναμεταδίδουν απλώς τη συνεδρίαση. Οι τηλεθεατές δεν έχουν την ίδια οπτική και ακουστική εντύπωση που θα είχαν από ένα οποιοδήποτε σημείο του ακροατηρίου. Μετακινούμενες και μεταβάλλοντας τη γωνία λήψης, μεγεθύνοντας και επικεντρώνοντας το φακό πάνω σε ένα πρόσωπο ή μια χειρονομία, επιλέγοντας τις σκηνές, οι κάμερες ανασυνθέτουν μια διαφορετική, συχνά παραμορφωτική, δικαστική συνεδρίαση. Με αφετηρία τη δίκη, σκηνοθετούν ένα οπτικοακουστικό θέαμα. Επομένως η παρεμβολή τους δεν πολλαπλασιάζει απλώς τη συνεδρίαση, πάνω στις μικρές οθόνες, αλλά την εμπορευματοποιεί. Στόχος όχι η δημοσιότητα της συνεδρίασης αλλά η αύξηση της ακροαματικός τητας και η διαφημιστική αξιοποίηση των διακοπών της..
Ένα τέτοιο «θέαμα» δεν διευρύνει τη δημοσιότητα των συνεδριάσεων αλλά την ανταγωνίζεται. Με τη «διασκευή» της συνεδρίασης πάνω στη μικρή οθόνη, η δικαστική διαδικασία γίνεται πακέτο για πούλημα. Οι δέκτες τηλεόρασης υποκαθιστούν το ακροατήριο, άρα το καταργούν.
Κατά τη δικαστική συνεδρίαση αφενός επιτελείται απονομή δικαιοσύνης και αφετέρου εκτυλίσσεται η υπαρξιακή δοκιμασία του επώνυμου κατηγορουμένου. Η δημοσιότητα, ως συνταγματική εγγύηση, θεσπίστηκε με στόχο την πρώτη, τον έλεγχο δηλαδή του τρόπου άσκησης του δικαιοδοτικού έργου από το δικαστή. Η ατομική περίπτωση του συγκεκριμένου κατηγορουμένου λαμβάνει δημοσιότητα ως επακόλουθο του ότι η δικαιοσύνη απονέμεται δημοσίως. Από συνταγματική σκοπιά το δράμα του κατηγορουμένου, καθεαυτό, δεν ενδιαφέρει, όπως ακριβώς δεν ενδιαφέρει για το μάθημα ανατομίας η ταυτότητα και οι συνθήκες αποβίωσης του νεκρού. Οι τηλεθεατές, αντίθετα, κυρίως για το δράμα του επώνυμου κατηγορουμένου ενδιαφέρονται. Έτσι, ενώ για τη συνταγματικά θεσμοθετημένη δημοσιότητα ο συγκεκριμένος κατηγορούμενος ή μάρτυρας δεν είναι παρά ο παραδειγματικός πολίτης, πάνω στον οποίο δοκιμάζονται οι συνταγματικές ελευθερίες και οι δικονομικές εγγυήσεις, η παρεμβολή της τηλεόρασης τον μεταβάλλει σε αντικείμενο τηλεοπτικού θεάματος, προσβάλλοντας συνάμα την προσωπικότητα του.

Παρατήρηση. Θυμηθείτε και τις σχετικές απόψεις του Umberto Eco  στην ανάρτηση "τηλεοπτικές δίκες. Κατηγορούμενος η Δικαιοσύνη". Επίσης τις γνωμοδοτήσεις των Εισαγγελέων του Αρείου Πάγου κ.κ. Π. Δημόπουλου και Σωτ. Μπάγια στην ανάρτηση "η διαπόμπευση".

Δεν υπάρχουν σχόλια:

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...