Τρίτη, 28 Μαρτίου 2017

Γονική μέριμνα, ανάθεση επιμέλειας στον πατέρα.

    Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών 7765/ 2016, ΕφΑΔ 2017.152, με παρατηρήσεις Μάρας Ράμμου.
                                                        Πρόεδρος: Χρ. Αντωνοπούλου.

Περίληψη. Ασφαλιστικά μέτρα. Αίτημα από τον αιτούντα πατέρα να του ανατεθεί από το δικαστήριο η προσωρινή επιμέλεια των ανήλικων τέκνων του και να διατάξει το δικαστήριο την ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη της καθής μητέρας από ιατρό-ψυχίατρο. Επειδή πιθανολογήθηκε ότι η καθής υποβάλει τα ανήλικα τέκνα εναντίον του αιτούντος, δημιουργώντας τους φοβίες και συναισθηματική ανασφάλεια, διατάσσεται η ανάθεση της προσωρινή επιμέλειας των τέκνων, ηλικίας 13 και 11 ετών, στον αιτούντα. Το αίτημα για διενέργεια ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης της καθής απορρίφθηκε ως άνευ αντικειμένου, αφού κατάλληλος για την ανάθεση της προσωρινής επιμέλειας των ανηλίκων κρίθηκε ο αιτών.
Διατάξεις: άρθρα 1510, 1511, 1512, 1513, 1520 ΑΚ

Ο αιτών με την από 23.03.2015 υπό κρίση αίτησή του, την οποία επαναφέρει προς συζήτηση με την 16.05.2016 κλήση, επικαλούμενος επείγουσα περίπτωση, ζητεί όπως προσωρινά, κατά το κύριο αίτημα της αίτησης να του ανατεθεί η προσωρινή επιμέλεια των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων, να διατάξει το Δικαστήριο την ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη της καθ’ ης από ιατρό-ψυχίατρο, προκειμένου ν’ αποφανθεί με αιτιολογημένη έκθεσή του αν αυτή παρουσιάζει ψυχικά προβλήματα, ποια τυχόν είναι αυτά, ποια η επίδρασή τους επί των ανηλίκων τέκνων και της ικανότητάς της να αναλάβει την επιμέλειά τους, επικουρικά, εφόσον απορριφθεί το κύριο αίτημά του, να καθοριστεί η επικοινωνία του μ’ αυτά (τέκνα) με τον τρόπο που εκθέτει στην αίτησή του, ν’ απειληθεί κατά της καθ’ ης χρηματική ποινή (1.000) ευρώ και προσωπική κράτηση διάρκειας (3) μηνών σε περίπτωση παράβασης του διατακτικού της απόφασης που θα εκδοθεί και να καταδικαστεί η καθ’ ης στην καταβολή της δικαστικής του δαπάνης. Με αυτό το περιεχόμενο και αιτήματα, η υπό κρίση αίτηση αρμόδια και παραδεκτά φέρεται για να συζητηθεί στο παρόν Δικαστήριο κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων (άρθρα 682, 686 επ. ΚΠολΔ). Είναι νόμιμη στηριζόμενη στις διατάξεις των άρθρων 1510, 1511, 1512, 1513, 1520 AΚ, 219, 176, 591 ΚΠολΔ, και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς την ουσιαστική της βασιμότητα.

Από την εκτίμηση της ένορκης κατάθεσης του μάρτυρα ... αδελφού του αιτούντος, που εξετάστηκε με επιμέλειά του, (η καθ’ ης δεν εξέτασε μάρτυρα με επιμέλειά της), από όλα τα έγγραφα που προσκομίζουν νόμιμα οι διάδικοι και τους ισχυρισμούς τους, ως εκτίθενται στα σημειώματα που κατέθεσαν νόμιμα, καθώς και τα έγγραφα της Κοινωνικής Υπηρεσίας του Δήμου … της Εταιρίας Προστασίας Ανηλίκων Αθηνών και του Κέντρου Ψυχικής Υγείας, που διαβιβάστηκαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου τούτου σε σφραγισμένο φάκελο, των οποίων γνώση έλαβε το Δικαστήριο, η δε αναφορά συγκεκριμένου αποδεικτικού μέσου είναι ενδεικτική και κανενός η συνεκτίμηση δεν παραλείφθηκε, πιθανολογήθηκαν, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, τ’ ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: 
Οι διάδικοι τέλεσαν νόμιμο γάμο κατά το θρησκευτικό τύπο στις 06-05-2000, από τον οποίο απέκτησαν δύο τέκνα (ανήλικα), τον …, που γεννήθηκε στις 02-05-2003 και την … που γεννήθηκε στις 06-09-2005, ήδη ο γάμος των διαδίκων έχει λυθεί αμετάκλητα. Με το από 08-11-2010 ιδιωτικό συμφωνητικό, όπως τροποποιήθηκε με το από 21-02-2012 ιδιωτικό συμφωνητικό, οι διάδικοι ρητά συμφώνησαν ότι από κοινού θα ασκείται η γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων, η επιμέλεια του προσώπου τους θα ασκείται από τη μητέρα και ρυθμίζεται το δικαίωμα επικοινωνίας του πατέρα με τα ανήλικα τέκνα. Ο καθ’ ου αντιμετωπίζει ιδιαίτερη δυσχέρεια στην άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας με τα ανήλικα τέκνα, καθώς κατά το χρονικό διάστημα από 09-08-2014 έως 29-11-2014, όταν μετέβαινε στον … και στην οικία της καθ’ ης για να παραλάβει τα τέκνα για επικοινωνία, σύμφωνα με τα ορισθέντα στα ως άνω ιδιωτικά συμφωνητικά, αδυνατούσε να ασκήσει το δικαίωμα επικοινωνίας, καθόσον η καθ’ ης τον απέτρεπε ισχυριζόμενη ότι τα ανήλικα τέκνα δεν επιθυμούσαν να έλθουν μαζί του (βλ. από 09-08-2014 απόσπασμα της Διεύθυνσης Άμεσης Δράσης Αττικής, από 27-8-2014 βεβαίωση του Α.Τ. … που αφορά σε συμβάν της 16-08-2014, από 23-8-2014 απόσπασμα της Διεύθυνσης Άμεσης Δράσης Αττικής, από 5-9-2014 αντίγραφο από το βιβλίο συμβάντων του Α.Τ. … για συμβάν της 31-8-2014, από 18-9-2014 απόσπασμα για συμβάν της 6-9-2014, από 6-10-2014 βεβαίωση του Α.Τ. … για συμβάν της 13-9-2014, από 22-9-2014 αντίγραφο του βιβλίου συμβάντων του Α.Τ. …, από 24-10-2014 αντίγραφο συμβάντων του ιδίου ως άνω Α.Τ. για συμβάν της 27-09-2014, από 24-10-2014 αντίγραφο από το βιβλίο συμβάντων του ιδίου Α.Τ. για συμβάν της 11-10-2014, από 30-10-2014 αντίγραφα συμβάντων του ιδίου Α.Τ. για συμβάντα στις 18-10-2014 και 25-10-2014, από 4-11-2014 και 24-11-2014 αντίγραφα συμβάντων του ιδίου ως άνω Α.Τ. για συμβάντα που έλαβαν χώρα στις 01-11-2014 και 23-11-2014, αντίστοιχα, τα οποία προσκομίζει ο αιτών με αριθ. σχετ. 2).
Η καθ’ ης ως ασκούσα τη γονική μέριμνα μαζί με τον αιτούντα και βάσει των ιδιωτικών συμφωνητικών ως έχουσα την επιμέλεια του προσώπου των ανηλίκων τέκνων, τα απέτρεπε από την επικοινωνία τους με τον αιτούντα-πατέρα, αλλά και με το οικογενειακό περιβάλλον και τους δικούς της οικείους, ήτοι τη μητέρα της και την αδελφή της, τούτο άλλωστε περιέχεται και στη σελίδα … του σημειώματός της, όπου δηλώνει ότι αποδέχεται το αίτημα της επικοινωνίας του αιτούντος, αρκεί ο αιτών να μη τα φέρνει σε επικοινωνία με τη μητέρα της και την αδελφή της. Η δυσχέρεια στην επικοινωνία του αιτούντος με τα ανήλικα τέκνα συνεχίστηκε και για το μετέπειτα χρονικό διάστημα και μόνο όταν επιδόθηκε στην καθ’ ης κλητήριο θέσπισμα για να δικαστεί ενώπιον του Δ' Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών κατά τη δικάσιμο της 22-07-2016 για παράβαση του άρθρου 232Α ΠΚ, επικοινώνησε με τον αιτούντα προκειμένου αυτός να πάρει τα τέκνα για διακοπές. Τα ως άνω δεν αμφισβητεί η καθ’ ης με το σημείωμά της, ισχυριζόμενη ότι από τις αρχές του 2016 αποκαταστάθηκαν οι σχέσεις τους όσον αφορά στο δικαίωμα επικοινωνίας του αιτούντος, αρκεί να μην τα φέρνει σε επικοινωνία με τη μητέρα της και την αδελφή της και να μην τα παίρνει με το ζόρι όταν έχουν δραστηριότητες (βλ. σελ. 2 του σημειώματός της). Κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας εστάλησαν εκθέσεις από την Κοινωνική Υπηρεσία του Δήμου … την Εταιρία Προστασίας Ανηλίκων Τέκνων Αθηνών και το Κέντρο Ψυχικής Υγείας, δια της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών και δη τη με αριθ. πρωτ. …/29-09-2014 έκθεση κοινωνικής έρευνας του Δήμου …, στην οποία γίνεται αναφορά στο πρόσωπο των διαδίκων, στις συνθήκες του γάμου τους, στο οικογενειακό τους περιβάλλον και ειδικότερα γίνεται αναφορά στην πατρική οικογένεια της καθ’ ης και μεταξύ άλλων ότι: «...Η κ. … αναφέρει ότι από τότε που ήταν η ίδια μικρό παιδί θυμάται στιγμές κρίσης της μητέρας της. Την έχει δει να αυτομαστιγώνεται και να απειλεί ότι θα αυτοκτονήσει. Ισχυρίζεται ότι τα παιδιά, της έχουν αναφέρει ότι η γιαγιά πολλές φορές τα κακομεταχειρίζεται, δηλαδή τα βρίζει και τα χτυπάει. Μάλιστα την έχουν δει να χτυπάει το κεφάλι της στον τοίχο και να πετάγονται αίματα. Η ίδια τα τελευταία χρόνια δεν έχει καλές σχέσεις με την μητέρα της και την αδελφή της. Θέλοντας να προστατέψει τα παιδιά της είναι αρνητική στο να επιτρέψει στον πρώην σύζυγό της να πηγαίνει τα παιδιά της είτε στο πατρικό της σπίτι είτε στο σπίτι των πεθερικών της...».
Περαιτέρω, αναφέρεται ότι επισκέφθηκε την οικία της καθ’ ης, ότι τα ανήλικα τέκνα είχαν πολύ καλή εικόνα, ότι ο … έδειχνε περισσότερο αγχωμένος και προβληματισμένος για το πώς θα λυθεί το θέμα επικοινωνίας με τον πατέρα του. Κατά την ως άνω έρευνα έγινε επικοινωνία και με τον αιτούντα στο γραφείο της Κοινωνικής Λειτουργού … που υπογράφει την έκθεση, όπου της αναφέρθηκαν και καταχωρήθηκαν μεταξύ άλλων και τα εξής: «... Η πρώην σύζυγός του, ισχυρίστηκε είχε ιδιαίτερο πρόβλημα με τους γονείς του με τους οποίους ποτέ δεν είχε καλές σχέσεις. Όμως κατά τη διάρκεια του γάμου τους έμεναν στον επάνω όροφο από το πατρικό του σπίτι. Θεωρεί ο ίδιος ότι εκείνη αντιδρούσε υπερβολικά και παράλογα. ...Έβγαλαν συναινετικό διαζύγιο και επιβεβαιώνει τα λεγόμενα της πρώην συζύγου του ότι στην αρχή συμφωνούσαν και έβλεπε τα παιδιά του τακτικά. Μάλιστα για ένα χρόνο έπαιρνε τα παιδιά μαζί του κάθε σαββατοκύριακο προκειμένου να την βοηθήσει γιατί εκείνη εργαζόταν εντατικά. Τότε αναφέρει, δεν είχε κανένα πρόβλημα για το πού φιλοξενούνται τα παιδιά όταν τα παίρνει μαζί του. Ο ίδιος μένει με τους γονείς του και δεν έχει την οικονομική ευχέρεια να φιλοξενεί τα παιδιά του σε άλλο χώρο όταν τα παίρνει μαζί του. Κάποιες φορές τα πηγαίνει στο πατρικό σπίτι της συζύγου του, προκειμένου να βλέπουν τη γιαγιά τους και να παίζουν με τα ξαδέλφια τους καθώς υποστηρίζει ότι η μητέρα τους τα έχει απομονώσει από το συγγενικό περιβάλλον. Πιστεύει ότι η πρώην σύζυγός του προσπαθεί να περιορίσει την επικοινωνία του με τα παιδιά...».
Η ως άνω έκθεση καταλήγει στη διαπίστωση ότι υπάρχει ιδιαίτερη ένταση μεταξύ των διαδίκων, ότι χρειάζεται η συμβολή ειδικού, ψυχολόγου ή ψυχιάτρου που θα τους βοηθήσει κυρίως προσωπικά, αλλά και στη σχέση τους με τα παιδιά...».
Στο από 26-10-2015 υπηρεσιακό σημείωμα της Εταιρίας Προστασίας Ανηλίκων Αθηνών- Κοινωνική Υπηρεσία, που υπογράφει η Κοινωνική Λειτουργός … οποίο διαβιβάστηκε στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών, Τμήμα Ανηλίκων στις 26-10-2015 με αριθμό πρωτ. …/2015, αναφέρονται συμπερασματικά τα εξής: «Η αποξένωση των ανηλίκων από τον πατέρα τους και η γενικότερη συναισθηματική και κοινωνική απομόνωση που έχει επιβάλλει η μητέρα τους τόσο από τους πατρικούς όσο και από τους μητρικούς συγγενείς, νονούς και φίλους εκτιμάται ότι συνθέτει ένα δυσλειτουργικό πλαίσιο για την ψυχο-συναισθηματική συγκρότηση των παιδιών, το οποίο εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για ανάπτυξη ψυχοπαθολογίας στα δύο παιδιά. Η εκτίμησή μας είναι ότι τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών για τον πατέρα τους αποτελούν προϊόν υποβολής και ως εκ τούτου φαίνεται ότι βιώνουν μια άλλη μορφή ακραίας κακοποίησης (αποξένωση από τον πατέρα), στοιχείο που πρέπει άμεσα να αντιμετωπιστεί ώστε να μην απειλείται περαιτέρω ο ψυχισμός τους και να επιτευχθεί η προστασία τους. Εκτιμάται ότι η ψυχο-συναισθηματική υγεία των παιδιών στο μητρικό περιβάλλον είναι επισφαλής και οι όροι διαβίωσής τους επιβάλλεται να τροποποιηθούν το συντομότερο δυνατόν. Σε κάθε περίπτωση, οι ψυχο-συναισθηματικές δυσκολίες που εμφανίζουν οι ανήλικοι, χρήζουν κατεπείγουσας ψυχοθεραπείας από ειδικό ψυχικής υγείας, με τη συμβολή και τη συνεργασία και των δύο γονέων, οι οποίοι επιβάλλεται να λάβουν καθοδήγηση προκειμένου να εξασφαλίσουν στα ανήλικα τέκνα τους τη συναισθηματική πλαισίωση που έχουν ανάγκη. Παράλληλα με την αξιολόγηση και την υποστήριξη των συναισθηματικών δυσκολιών των ανηλίκων, κρίνεται ότι είναι θέμα μείζονος σημασίας να διενεργηθεί ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη της μητέρας από εξειδικευμένο ψυχίατρο-πραγματογνώμονα, ο οποίος θα εξετάσει την προσωπικότητα της μητέρας των παιδιών από τη σκοπιά της δικαστικής ψυχιατρικής και θα αποφανθεί για το αν πράγματι προασπίζεται το συμφέρον των παιδιών με την άσκηση της επιμέλειας των παιδιών από τη μητέρα τους».
Στην από 27-8-2015 και με αριθ. πρωτ. … απόρρητη παιδοψυχιατρική έκθεση του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «…», Κέντρο Ψυχικής Υγείας, που υπογράφουν οι Παιδοψυχίατροι … και … η Κοινωνική Λειτουργός … και η Επισκέπτρια Υγείας … συνολικά (11) σελίδων, διαλαμβάνονται το ψυχοκοινωνικό ιστορικό της οικογένειας, τα αναπτυξιακά ιστορικά των παιδιών, παιδοψυχιατρική αξιολόγηση του …, παιδοψυχιατρική αξιολόγηση της … καθώς και συμπεράσματα και προτάσεις. Ειδικότερα, στα συμπεράσματα εκτίθενται τα εξής: «Ο … και η … είναι δύο συμπαθητικά παιδιά, τα οποία δεν εμφανίζουν κάποια ψυχοπαθολογία που να χρήζει ιατρικής αντιμετώπισης. Παρόλα αυτά, προβληματιζόμαστε και ανησυχούμε για την εν συνόλου εξέλιξη των παιδιών για τους εξής λόγους: 1. Τα παιδιά έχουν αποξενωθεί όχι μόνο από τον πατέρα, αλλά και από μητρική καθώς και την πατρική οικογένεια. Θεωρούν ότι όλοι είναι κακοί, χωρίς να μπορούν να αιτιολογήσουν επαρκώς τη συγκεκριμένη πεποίθηση και αποδέχονται ως δεδομένα αυτά που λέει η μητέρα (π.χ. «αυτό ισχύει, αφού αυτό το λέει η μαμά»). 2. Κάποιες από τις αρνητικές αναφορές του … αναιρούνται από τα λεγάμενα της … Για παράδειγμα ο … ανέφερε συστηματική σωματική κακοποίηση από τον πατέρα, τους πατρικούς γονείς, τον θείο και την θεία. Η … δήλωσε ότι τους μάλωναν, αλλά δεν τους χτύπαγαν. Ο … χρησιμοποιούσε υπερβολή στο λόγο του, όπως ο μπαμπάς «έσπαγε τραπέζια και λάμπες». 3. Τα παιδιά και ιδιαίτερα ο … έχουν ταυτιστεί απόλυτα με τη μητέρα. Όταν η … δείχνει σημεία διαφοροποίησης στη στάση της (π.χ. πιο θετική στο ενδεχόμενο να κάνει μπάνιο στην πισίνα, σε συνάντηση με τον πατέρα), ο … με τη συμπεριφορά του, την ελέγχει και την αποτρέπει με μια ματιά. Ο … προσπαθεί να προστατέψει τη μητέρα του από τους «κακούς», υιοθετώντας τις πεποιθήσεις της, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να αποτρέψει τη … από οποιαδήποτε διαφοροποίηση. 4. Σημαντικές ανησυχίες προέκυψαν για την ψυχική υγεία της μητέρας, κυρίως λόγω αναφορών της όπως:
“-Μετά από «καθοδήγηση του Εισαγγελέα» είχε διακόψει την επικοινωνία των παιδιών με τον πατέρα.
-Η μητέρα της την χτύπησε τόσο άσχημα που της «έσπασε τον αυχένα».
-Ο Κος … τους πηγαίνει την αστυνομία στο σπίτι και εκείνη «φοβάται ότι οι αστυνομικοί θέλουν να την σκοτώσουν».
-Ο πατέρας «ήθελε να τους σκοτώσει».
-«Η Εισαγγελέας Ανηλίκων και ο δικηγόρος της έχουν πληρωθεί από τον πατέρα».
-Η εισαγγελέας, η «κα ...», είπε ότι «δεν θα φύγει κανείς, αν δεν δεχθούν τα παιδιά να συναντήσουν τον πατέρα». Τότε ανέφερε ότι η ίδια «πάγωσε» και φοβήθηκε ότι «θα μας σκοτώσουν”
».
Στις προτάσεις της ιδίας ως άνω απόρρητης παιδοψυχιατρικής έκθεσης, αναφέρονται τα εξής: «1. Να γίνει ψυχιατρική αξιολόγηση της μητέρας από πραγματογνώμονα Ψυχίατρο Ενηλίκων ώστε να διερευνηθεί κατά πόσο παρουσιάζει κάποια ψυχοπαθολογία και η πιθανότητα αυτής να επηρεάσει την ψυχολογική εξέλιξη και ασφάλεια των παιδιών. 2. Θα πρέπει οι γονείς να έχουν σταθερή συμβουλευτική βοήθεια ώστε να μπορούν να διαχειριστούν το θυμό τους, το άγχος τους και τους φόβους τους, για να μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στο γονεϊκό τους ρόλο. Είναι σημαντικό να βελτιωθεί η επικοινωνία μεταξύ των γονέων, να σταματήσουν οι αλληλοκατηγορίες και η αντιδικία μεταξύ τους, καθώς και η εμπλοκή των παιδιών σε αυτές τις διαδικασίες. 3. Να έχουν τα παιδιά σταθερή και απρόσκοπτη επικοινωνία και με τους δύο γονείς, και στην πορεία να ξεκινήσουν οι διανυκτερεύσεις με τον πατέρα. 4. Η μητέρα, η επιρροή της οποίας είναι καθοριστικής σημασίας στην παρούσα φάση, να παροτρύνει τα παιδιά να συναντούν τον πατέρα τους, να τα καθησυχάζει ότι η ίδια και τα παιδιά δεν διατρέχουν κάποιο κίνδυνο και να υποστηρίζει τις προσπάθειες του πατέρα για την επανένωσή του με τα παιδιά (π.χ. να διευκολύνει την τηλεφωνική επικοινωνία μαζί τους). 5. Σημαντικό επίσης είναι η μητέρα να οριοθετεί τον … σε σχέση με τη …. Εάν η … είναι θετική να συναντήσει τον πατέρα, η μητέρα να την ενθαρρύνει. 6. Είναι ευθύνη του γονέα που έχει την επιμέλεια να διασφαλίζει την επικοινωνία των παιδιών με τον άλλο γονέα. Σε αντίθετη περίπτωση, οι δικαστικές υπηρεσίες θα πρέπει να επανεξετάσουν την ανάθεση της επιμέλειας»....

Ενόψει όσων πιθανολογήθηκαν και εκτέθηκαν ανωτέρω, πιθανολογείται ότι η καθ’ ης υποβάλει τα ανήλικα τέκνα εναντίον του αιτούντος και του εν γένει οικογενειακού περιβάλλοντος, δημιουργώντας τους φοβίες και συναισθηματική ανασφάλεια και για το λόγο αυτό επιβάλλεται η μεταβολή των όρων διαβίωσής τους. Τούτο είτε οφείλεται στην ένταση των σχέσεων της καθ’ ης με τον αιτούντα, καθόσον κατ’ επανάληψη τον εμποδίζει από την απρόσκοπτη επικοινωνία με τα τέκνα και είναι αρνητική στις κοινωνικές επαφές των ανηλίκων τέκνων με πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος, είτε σε θέμα ψυχικής υγείας της καθ’ ης έχει το ίδιο αποτέλεσμα, ήτοι τη διατάραξη της ομαλής ψυχοσωματικής ανάπτυξης των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων ηλικίας 13 και 11 ετών, τα οποία προκειμένου να αναπτύξουν την προσωπικότητά τους και να μορφωθούν έχουν ανάγκη να διαβιούν σε ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον, χωρίς εντάσεις και προβλήματα, απόρροια ιδίως της έντασης στις σχέσεις των διαδίκων, που ενίοτε συνεπάγεται έντονα επεισόδια, επέμβαση αστυνομικών αρχών, εισαγγελικές παραγγελίες για κοινωνική έρευνα κλπ. Το Δικαστήριο για την ανάθεση της επιμέλειας, προσωρινής ή οριστικής, των ανηλίκων τέκνων λαμβάνοντας υπόψη του πρωτίστως το συμφέρον των τέκνων, οφείλει κρίνοντας κατά περίπτωση να την αναθέσει στον γονέα που κρίνει κατάλληλο, ώστε να διασφαλιστεί η διαβίωση των τέκνων σε ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον.
Στην προκείμενη περίπτωση πρέπει η προσωρινή επιμέλεια του προσώπου των ανηλίκων τέκνων να ανατεθεί στον αιτούντα πατέρα τους, ο οποίος πιθανολογείται ότι δύναται να αναλάβει την προσωρινή τους επιμέλεια, επικουρούμενους από τους γονείς του. Ο αιτών κατοικεί … όπου κατοικούσε η οικογένεια πριν τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης και της μετέπειτα λύσης του γάμου και τα ανήλικα τέκνα θα βρεθούν σε οικείο περιβάλλον. Ο ισχυρισμός της καθ’ ης, ότι ο μάρτυρας του αιτούντος κατέθεσε ότι δεν μπορεί ο αιτών-πατέρας να αναλάβει την επιμέλεια επειδή δεν είναι σε θέση να τα φροντίζει σε καθημερινή βάση, διατυπώθηκε μέσα σε φράση του μάρτυρα με την έννοια ότι ο αιτών δεν ενδιαφέρεται να πάρει οπωσδήποτε την επιμέλεια, αλλά επιδιώκει αυτός που θα ασκεί την επιμέλεια να διασφαλίζει την ασφάλεια και την ηρεμία των τέκνων -και για το λόγο αυτό άλλωστε ο αιτών ζητεί με την αίτησή του και την ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη της καθ’ ης-, δεν ασκεί επιρροή ενόψει όσων εκτέθηκαν ανωτέρω και διαλαμβάνονται στις εκθέσεις των προαναφερόμενων υπηρεσιών περί υποβολής των παιδιών σε αρνητικά συναισθήματα για τον πατέρα τους, της ανάγκης για διενέργεια ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης της μητέρας, και μεταβολής των όρων διαβίωσης, ενόψει δε τούτων και ο ισχυρισμός ότι δεν είναι σωστό τα ανήλικα τέκνα ν’ αλλάξουν σχολικό περιβάλλον στη μέση της χρονιάς, πρέπει ν’ απορριφθεί αφού η όποια ταλαιπωρία τους κατά τη διαδικασία αλλαγής σχολείου είναι μικρότερης σημασίας από την ανάγκη για ομαλή εξέλιξη της εν γένει ζωής τους, λαμβανομένου υπόψη και των διακοπών λόγω των εορτών Χριστουγέννων-Πρωτοχρονιάς, η εν λόγω διαδικασία μπορεί να δρομολογηθεί πιο εύκολα. Το αίτημα του αιτούντος για διενέργεια ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης της καθ’ ης πρέπει ν’ απορριφθεί ως άνευ αντικειμένου, αφού κατάλληλος για την ανάθεση της προσωρινής επιμέλειας των ανηλίκων τέκνων κρίθηκε ο αιτών, ενώ η έκδοση μη οριστικής απόφασης και η διενέργεια πραγματογνωμοσύνης σε υποθέσεις που δικάζονται κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων δεν απαγορεύεται ρητά από το νόμο, πλην όμως, δεν ενδείκνυται λόγω της ταχύτητας με την οποία πρέπει να επιλύονται οι υποθέσεις που δικάζονται κατά τη διαδικασία αυτή, τούτο εξάλλου μπορεί να γίνει, εάν κριθεί αναγκαίο, από το Δικαστήριο που τυχόν θα δικάσει την ένδικη υπόθεση, κατά την προσήκουσα διαδικασία, αφού η παρούσα απόφαση σε κάθε περίπτωση έχει προσωρινή ισχύ (βλ. και άρθρο 693 ΚΠολΔ).
Από την επισημείωση του Δικαστή επί της από 16-05-2016 (…/2016) κλήσης προκύπτει ότι η ένδικη υπόθεση κατά τη δικάσιμο της 15-07-2016 αναβλήθηκε στη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας για να συνεκδικαστεί με συναφή, πλην όμως, η εν λόγω υπόθεση δεν συνεκφωνήθηκε με άλλη, ενώ η προσκομιζόμενη από τον αιτούντα με αριθ. σχετ. (9) από 06-05-2015 (…/2015) αίτηση της καθ’ ης κατά του αιτούντος με δικάσιμο την 03-06-2015 και αίτημα την ανάθεση σ’ αυτήν της προσωρινής επιμέλειας των τέκνων και επιδίκασης προσωρινής διατροφής για λογαριασμό των ανηλίκων τέκνων, δεν προκύπτει εάν έχει δικαστεί και εάν εκδόθηκε απόφαση επ' αυτής. Πρέπει συνεπώς, η προσωρινή επιμέλεια του προσώπου των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων ν’ ανατεθεί στον αιτούντα-πατέρα τους και να γίνει κατ’ ουσίαν δεκτό το κύριο αίτημα της αίτησής του, απορριπτόμενου του επικουρικού αιτήματος της άσκησης επικοινωνίας ως άνευ αντικειμένου. Τα δικαστικά έξοδα πρέπει να συμψηφιστούν στο σύνολό τους μεταξύ των διαδίκων, λόγω του αντικειμένου της ένδικης υπόθεσης και της συγγενικής σχέσης των διαδίκων με τα ανήλικα τέκνα (άρθρα 179, 591 ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό. [...]

Παρατηρήσεις: Μάρα Ν. Ράμμου, Δικηγόρος, ΔΜΣ Αστικού Δικαίου (ΕΚΠΑ), DEA (Paris I)

Ι. Η σχολιαζόμενη απόφαση προστίθεται στην πλούσια και διαρκώς εξελισσόμενη νομολογία σχετικά με την ανάθεση της επιμέλειας ανηλίκων τέκνων στον πατέρα[58]. Ο δικαστής, εμφορούμενος από την αρχή της ισότητας των δύο φύλων και έχοντας πάντοτε ως γνώμονα το συμφέρον των τέκνων, αναθέτει την επιμέλειά τους στον πατέρα, αναγνωρίζοντας τον κυρίαρχο ρόλο που διαδραματίζει το πατρικό πρότυπο στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και στην ομαλή εξέλιξη της προσωπικότητάς τους[59]. Η εν λόγω απόφαση παρουσιάζει ιδιαίτερον ενδιαφέρον διότι παρά την ρητή συμφωνία των διαδίκων για την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας των δύο ανηλίκων τέκνων τους, ηλικίας 13 και 11 ετών, την ανάθεση δε της επιμέλειάς τους στην μητέρα και τέλος την ρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας του πατέρα με αυτά, αφαιρεί, τελικώς, την επιμέλεια από τη μητέρα και την αναθέτει προσωρινά στον πατέρα.
ΙΙ. Η επιμέλεια του προσώπου του ανήλικου τέκνου ως τμήμα[60] της γονικής μέριμνας[61] περιλαμβάνει κάθε φροντίδα ή μέτρο σχετικά με τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του τέκνου υλικά, πνευματικά και ψυχικά[62]. Κατά την ΑΚ 1518 § 1 περιλαμβάνει ιδίως την ανατροφή, τη μόρφωση και την εκπαίδευση του τέκνου και τον προσδιορισμό του τόπου διαμονής του[63]. Στην έννοια της επιμέλειας εμπεριέχονται επίσης η ονοματοδοσία του τέκνου[64], η φροντίδα για την υγεία του[65], η επίβλεψη και ο έλεγχος των δραστηριοτήτων του με σκοπό την προφύλαξη από διάφορους κινδύνους, η λήψη σωφρονιστικών μέτρων[66], η ηθική και θρησκευτική του διαπαιδαγώγηση[67].
Κατά την ΑΚ 1513 στις περιπτώσεις διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου, καθώς και όταν υπάρχει διακοπή της συμβίωσης των συζύγων και εφόσον ζουν και οι δύο γονείς (και δεν υπάρχει έκπτωση), η άσκηση της γονικής μέριμνας ρυθμίζεται από το δικαστήριο, ύστερα από αίτηση των γονέων[68]. Διατηρείται η κατά την ΑΚ 1510 § 1 εδ. α’ κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας, ανεξάρτητα από τη λύση του γάμου ή τη διακοπή της συμβίωσης[69] μέχρι οι γονείς να προσφύγουν στο δικαστήριο. Τυχόν συμφωνία των συζύγων κατ’ ΑΚ 1441 § 2 εδ. α’ στο πλαίσιο έκδοσης συναινετικού διαζυγίου[70] εξακολουθεί να ισχύει.
Στο πλαίσιο της ΑΚ 1513 § 1 εδ. β’ και γ’ το δικαστήριο δύναται α) να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας στον ένα από τους δύο γόνεις που θεωρεί καταλληλότερο για να την ασκήσει[71] ή β) να αναθέσει την άσκηση και στους δύο γονείς από κοινού, εφόσον υπάρχει κοινή συμφωνία ως προς αυτό και έχει ρυθμιστεί και ο τόπος διαμονής του τέκνου[72] ή γ) να κατανείμει λειτουργικά ή χρονικά την άσκηση της γονικής μέριμνας μεταξύ των γονέων[73] ή ακόμη και να συνδυάσει τη λειτουργική και χρονική κατανομή[74] ή τέλος δ) να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας σε τρίτον[75].
Ειδικότερα, όσον αφορά την τρίτη δυνατότητα, με τη λειτουργική κατανομή[76] κατανέμεται η άσκηση των βασικών λειτουργιών της γονικής μέριμνας, δηλαδή της επιμέλειας, της διοίκησης της περιουσίας, της εκπροσώπησης ή ορισμένων υπολειτουργιών[77] μεταξύ των γονέων. Αντίθετα, με τη χρονική κατανομή[78] η γονική μέριμνα ανατίθεται στον κάθε γονέα κατά περιοδικά χρονικά διαστήματα, που μπορεί να είναι μήνες, εβδομάδες ή και ημέρες (π.χ. το χειμώνα ασκεί τη γονική μέριμνα ο πατέρας και το καλοκαίρι η μητέρα ή αντίστροφα)[79].
Προκειμένου το δικαστήριο να επιλέξει μεταξύ των ως άνω δυνατοτήτων λαμβάνει υπόψη του το συμφέρον του τέκνου, τις σχέσεις και τις περιστάσεις της εκάστοτε περίπτωσης[80] και ιδίως τους δεσμούς του τέκνου με τους γονείς[81] και τα αδέλφια του[82] καθώς και τις τυχόν συμφωνίες που συνήψαν οι γονείς σχετικά με την επιμέλεια και τη διοίκηση της περιουσίας του τέκνου[83].
Ως συμφέρον του τέκνου νοείται το υλικό, πνευματικό, ψυχικό, ηθικό και γενικότερα κάθε είδους συμφέρον που αποσκοπεί στην ανάπτυξη του ανηλίκου σε μία ανεξάρτητη και υπεύθυνη προσωπικότητα[84]. Συνεκτιμώνται δηλαδή τόσο τα άμεσα συμφέροντα, όπως οι προσωπικές επιθυμίες, όσο και τα έμμεσα, όπως τα συμφέροντα της οικογένειας, η διατήρηση της ενότητάς της, οι οικονομικοί υπολογισμοί αλλά και το συμφέρον όλων των ανηλίκων τέκνων της οικογένειας, σε συνδυασμό βέβαια με τις εκάστοτε κοινωνικές αντιλήψεις∙ ορθά όμως τονίζεται ότι έναντι όλων αυτών των κριτηρίων προέχει το συμφέρον του συγκεκριμένου παιδιού[85]. Και επειδή το συμφέρον του τέκνου δεν είναι στατικό, αλλά μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου ή την μεταβολή των συνθηκών επιβάλλεται κατά τον προσδιορισμό των κριτηρίων εξειδίκευσής του να συνεκτιμάται και το μελλοντικό συμφέρον του τέκνου[86]. Πρόκειται για μία αόριστη νομική έννοια, που η εξειδίκευσή της ελέγχεται αναιρετικά και πρέπει να συγκεκριμενοποιείται με βάση τις ειδικές συνθήκες που συντρέχουν αναφορικά με την προσωπικότητα και τις συνθήκες ζωής του συγκεκριμένου παιδιού. Για τον προσδιορισμό του συμφέροντος του τέκνου, κατά την ΑΚ 1511 § 2 εδ. β’, ο δικαστής οφείλει να σεβαστεί την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις εξαιτίας του φύλου (με εξαίρεση των πολύ μικρής ηλικίας τέκνων που έχουν απόλυτη ανάγκη τη μητρική φροντίδα[87], όπως είναι τα βρέφη που θηλάζουν και πρέπει να διαμένουν με τη μητέρα τους)[88], της φυλής, της ιθαγένειας[89], της εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης[90], της θρησκείας, της περιουσιακής κατάστασής τους[91] και των πολιτικών ή όποιων άλλων πεποιθήσεών τους[92]. Ωστόσο, όμως, κριτήρια δεν θεωρούνται η υγεία των γονέων και οι ιδιαιτερότητες της υγείας του τέκνου, η ιδιωτική ζωή των γονέων, εκτός εάν πρόκεται για ιδιαίτερα προκλητική συμπεριφορά[93]. Τέλος, δεν εξετάζεται ο λόγος του διαζυγίου ή της διακοπής της έγγαμης συμβίωσης ή ποιος από τους δύο συζύγους ευθύνεται για την κρίση του γάμου[94], εκτός εάν η συμπεριφορά του υπαίτιου γονέα έχει επιδράσει στην άσκηση της γονικής μέριμνας ή της επιμέλειας με τρόπο που αντιτίθεται στο συμφέρον του τέκνου και αναμένεται και έναντι του τέκνου η τήρηση ανάλογης συμπεριφοράς[95].
Άλλωστε, προτού το Δικαστήριο αποφανθεί επί της γονικής μέριμνας, πρέπει να ζητείται και η γνώμη του ίδιου του τέκνου, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτει την απαιτούμενη ωριμότητα[96] και μπορεί να εκφράσει ελεύθερα, συνειδητά και ανεπηρέαστα τη βούλησή του[97]. Η γνώμη του συνεκτιμάται ελεύθερα από το δικαστήριο[98], το οποίο δεν είναι υποχρεωμένο να την ακολουθήσει ή να αιτιολογήσει ειδικώς τη μη αποδοχή της[99].
Σύμφωνα με την ΑΚ 1520, ο γονέας με τον οποίο δε διαμένει το τέκνο έχει δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με αυτό. Σκοπός του δικαιώματος αυτού είναι η μη αποξένωση του τέκνου από το γονέα[100] και η διατήρηση τόσο του ψυχικού δεσμού μεταξύ τους όσο και της δυνατότητας του γονέα να παρακολουθεί και να λαμβάνει γνώση για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και την εν γένει κατάσταση του παιδιού με το οποίο δε διαμένει[101]. Σε περίπτωση δε που ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο αδικαιολόγητα παρεμποδίζει την επικοινωνία και καλλιεργεί κλίμα αντιπάθειας προς τον άλλον γονέα αποτελεί κακή άσκηση της γονικής μέριμνας (συνεπώς και της επιμέλειας)[102] και οδηγεί στις προβλεπόμενες στα άρθρα 1532 – 1533 ΑΚ συνέπειες, όπως η αφαίρεση της γονικής μέριμνας (συνεπώς και της επιμέλειας) και ανάθεσή της στον άλλον γονέα[103] ή στοιχειοθετεί μεταβολή των συνθηκών ικανή να προκαλέσει μεταρρύθμιση της σχετικής δικαστικής απόφασης κατ’άρθρο 1536 ΑΚ[104]. Μπορεί επίσης να επισύρει αστική ή ποινική ευθύνη, ενώ μπορεί να αποτελεί και προσβολή του δικαιώματος της προσωπικότητας[105].
ΙΙΙ. Στη σχολιαζόμενη απόφαση ο αιτών πατέρας, επικαλούμενος επείγουσα περίπτωση, ζήτησε να του ανατεθεί η προσωρινή επιμέλεια των δύο ανηλίκων τέκνων του, ηλικίας 13 και 11 ετών, να διατάξει το Δικαστήριο την ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη της καθ’ ης (πρώην συζύγου του) από ιατρό-ψυχίατρο, προκειμένου να αποφανθεί εάν αυτή παρουσιάζει ψυχικά προβλήματα, ποια τυχόν είναι αυτά, ποια η επίδρασή τους επί των ανηλίκων τέκνων και της ικανότητάς της να αναλάβει την επιμέλειά τους και επικουρικά, σε περίπτωση που απορριφθεί το κύριο αίτημά του, ζήτησε να καθοριστεί η επικοινωνία του με τα τέκνα (όπως ακριβώς εκθέτει στην αίτησή του), να απειληθεί κατά της καθ’ ης χρηματική ποινή 1.000 ευρώ και προσωπική κράτηση διάρκειας (3) μηνών σε περίπτωση παράβασης του διατακτικού της απόφασης που θα εκδοθεί και τέλος να καταδικαστεί η καθ’ ης στην καταβολή της δικαστικής του δαπάνης.
Το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η καθ’ ης ως ασκούσα τη γονική μέριμνα μαζί με τον αιτούντα (βάσει των ιδιωτικών συμφωνητικών που είχαν συνάψει στο πλαίσιο του συναινετικού τους διαζυγίου) και ως έχουσα την επιμέλεια του προσώπου των ανηλίκων τέκνων, τα απέτρεπε από την επικοινωνία τους με τον αιτούντα-πατέρα, αλλά και με το οικογενειακό περιβάλλον και τους δικούς της οικείους, ήτοι τη μητέρα της και την αδελφή της. Μάλιστα χρειάστηκε να επιδοθεί στην καθ’ ης κλητήριο θέσπισμα για να δικαστεί ενώπιον του Δ' Μονομελούς Πρωτοδικείου για παράβαση του άρθρου 232Α ΠΚ προκειμένου να μπορέσει ο αιτών να ασκήσει το δικαίωμα επικοινωνίας και να δει τα τέκνα του.
Το Δικαστήριο πιθανολόγησε ότι «η καθ’ ης υποβάλει τα ανήλικα τέκνα εναντίον του αιτούντος και του εν γένει οικογενειακού περιβάλλοντος, δημιουργώντας τους φοβίες και συναισθηματική ανασφάλεια και για το λόγο αυτό επιβάλλεται η μεταβολή των όρων διαβίωσής τους. Τούτο είτε οφείλεται στην ένταση των σχέσεων της καθ’ ης με τον αιτούντα, καθόσον κατ’ επανάληψη τον εμποδίζει από την απρόσκοπτη επικοινωνία με τα τέκνα και είναι αρνητική στις κοινωνικές επαφές των ανηλίκων τέκνων με πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος, είτε σε θέμα ψυχικής υγείας της καθ’ ης .....» με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η ομαλή ψυχοσωματική ανάπτυξη των ανηλίκων τέκνων, τα οποία έχουν ανάγκη να διαβιούν σε ένα ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον, χωρίς εντάσεις και προβλήματα (όπως επί παραδείγματι επέμβαση αστυνομικών αρχών, εισαγγελικές παραγγελίες κλπ.).
Λαμβάνοντας υπόψη το συμφέρον των ανηλίκων τέκνων, το Δικαστήριο έκρινε ότι πρέπει η προσωρινή τους επιμέλεια να ανατεθεί στον αιτούντα πατέρα τους, ο οποίος πιθανολογείται ότι δύναται να την αναλάβει, επικουρούμενους από τους γονείς του. Μάλιστα το γεγονός ότι ο αιτών κατοικεί εκεί όπου κατοικούσε η οικογένεια πριν τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης και της μετέπειτα λύσης του γάμου κρίθηκε ως θετικό από το Δικαστήριο δεδομένου ότι τα ανήλικα τέκνα θα βρεθούν σε οικείο περιβάλλον. Επιπρόσθετα, το Δικαστήριο ανήγαγε σε ζήτημα ήσσονος σημασίας την αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος των τέκνων στη μέση της σχολικής χρονιάς σε σχέση με την ανάγκη για ομαλή εξέλιξη της εν γένει ζωής τους[106].
Τέλος, το αίτημα του πατέρα για διενέργεια ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης της καθ’ ης και για άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας του με τα τέκνα απορρίφθηκε ως άνευ αντικειμένου, αφού κατάλληλος για την ανάθεση της προσωρινής επιμέλειας των ανηλίκων τέκνων κρίθηκε ο ίδιος.
IV. Συμπερασματικά, αξίζει να επισημανθεί ότι το Δικαστήριο οδηγήθηκε στην κρίση του αυτή διότι οι φοβίες και η συναισθηματική ανασφάλεια που δημιούργησε η μητέρα στα τέκνα σε συνδυασμό με την παρεμπόδιση του δικαιώματος επικοινωνίας του πατέρα με αυτά αποτέλεσαν μορφή κακής άσκησης της γονικής μέριμνας και κατ’επέκταση της επιμέλειας που είχε ανατεθεί στην μητέρα μετά το διαζύγιο.
Υπό τα δεδομένα αυτά φρονούμε ότι το Δικαστήριο ενόψει των πραγματικών περιστατικών που τέθηκαν υπόψη του, εξειδίκευσε επιτυχώς το συμφέρον των ανηλίκων τέκνων να διαβιούν σε ένα ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον, απέδωσε την αναλογούσα βαρύτητα στη συμπεριφορά της μητέρας, η οποία προσπαθούσε να τα αποξενώσει από το οικογενειακό τους περιβάλλον και να τους καλλιεργήσει κλίμα φόβου και ανασφάλειας, υποβάλλοντας τον πατέρα τους και εμποδίζοντάς τον από την απρόσκοπτη άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας του και εν τέλει ορθώς ανέθεσε, μέχρι την οριστική εκδίκαση της διαφοράς, την επιμέλειά τους στον πατέρα.

Υποσημειώσεις.

[58]. Βλ. αναλυτικά Π. Νικολόπουλο, Σχόλιο στην ΜΠρΑθ 4033/2012 ΝοΒ 60/2012, 1175 με πλούσια νομολογία. Βλ. επίσης και τις ΜΠρΑθ 10154/2014 ΕφΑΔ 5/2012, 944∙ ΜΠρΑθ 11773/2013 (ΔιαδΑσφαλΜετρ) ΕφΑΔ 7/2014, 137∙ ΜΠρΠατρ 451/2014 (ΔιαδΑσφαλΜετρ) ΕφΑΔ 7/2014, 1024∙ ΜΠρΑθ 101/2013 ΝοΒ 61/2013, 2460 με σχόλιο Σταμπέλου.
[59]. Απ. Γεωργιάδης, ΟικογΔικ, σ. 559, Γιαννακόπουλος σε ΑΚ Καράκωστα, άρθρ. 1513 – 1514, αρ. 10. Βλ. ενδεικτικά στη νομολογία ΑΠ 952/2007 Δ 38/2007, 1214∙ ΕφΑθ 2586/2005 ΕλλΔνη 47/2006, 204∙ ΕφΑθ 9050/1996 Αρμ 52/1998, 45∙ ΕφΑθ 5659/1994 ΕλλΔνη 36/1995, 1583∙ ΜΠρΘεσ 306/2012 Αρμ 66/2012, 252∙ ΜΠρΑμαλ 583/2009 Νόμος∙ ΜΠρΚατερ 1242/2002 ΧρΙΔ Γ/2003, 331. Βλ. αντίθετα τις ΕφΘεσ 503/1993 Αρμ 47/1993, 535∙ ΕφΑθ 9932/1989 ΑρχΝ ΜΓ/1992, 566 επ.∙ ΜΠρΚαρδ 177/1986 Αρμ 45/1991, 772∙ ΜΠρΜεσολ 168/1985 ΑρχΝ ΛΣΤ/1985, 748 επ.
[60]. Σύμφωνα με την ΑΚ 1510 § 1, η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου, την διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη που αφορά το πρόσωπο ή την περιουσία του.
[61]. Η γονική μέριμνα αποτελεί ένα λειτουργικό δικαίωμα, το οποίο συντίθεται από ένα πλέγμα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, ασκείται δε προς το συμφέρον του τέκνου (Πρβλ. ΑΠ 634/1996 ΕλλΔνη 37/1996, 1549∙ ΑΠ 1197/1992 ΕΕΝ 61/1994, 730∙ ΕφΑθ 15718/1988 ΑρχΝ ΜΒ/1991, 107∙ ΜΠρΑθ 30/2010 Ισοκράτης∙ ΜΠρΑθ 223/1995 Αρμ 51/1997, 1169).
[62]. ΑΠ 1785/2002 ΕλλΔνη 45/2004, 95∙ ΑΠ 1005/2006 ΝοΒ 55/2007, 380∙ ΕφΑιγ 1151/2008 ΕλλΔνη 49/2008, 824∙ ΕφΠειρ 846/2004 ΕλλΔνη 46/2005, 502∙ ΕφΑθ 309/2002 ΕλλΔνη 44/2003, 1384∙ ΕφΑθ 10762/1997 ΕλλΔνη 39/1998, 1355∙ ΠΠρΚαβ 177/2005 Αρμ 59/2005, 1745.
[63]. Βλ. ΕφΘεσ 101/2006 Αρμ 61/2007, 1509∙ ΕφΘεσ 485/1999 Αρμ 55/2001, 480∙ ΕφΘεσ 2093/1989 ΕλλΔνη 32/1991, 1268∙ ΕφΛαρ 387/2006 Δικογρ 2006, 362∙ ΜΠρΑθ 1820/2009 ΧρΙΔ Θ/2009, 512∙ ΜΠρΑθ 5461/2007 ΕφΑΔ 2009, 345.
[64]. Βλ. ενδεικτικά τις ΑΠ Ολ 99/1985 ΝοΒ 33/1985, 1178∙ ΑΠ 945/2009 ΧρΙΔ Ι/2010, 193∙ ΑΠ 417/2005 ΧρΙΔ Ε/2005, 719∙ ΑΠ 1321/1992 Αρμ 48/1994, 340∙ ΕφΑθ 4287/2005 ΕλλΔνη 47/2006, 201∙ ΕφΘεσ 2269/2000 Αρμ 55/2001, 210∙ ΜΠρΤρικ 92/2001 Αρμ 55/2001, 1356∙ ΜΠρΒολ 138/2001 ΑρχΝ ΝΒ’/2001, 892.
[65]. Βλ. ΑΠΔΠΧ 53/2010 ΕφΑΔ 2011, 681 σχετικά με την πρόσβαση σε ιατρικούς φακέλους.
[66]. Βλ. ΜΠρΘεσ 35885/2008 Ισοκράτης.
[67]. Βλ. ΑΠ 1005/2006 ΕλλΔνη 47/2006, 135∙ ΑΠ 1321/1992 Αρμ 48/1994, 340∙ ΕφΑθ 1151/2008 ΕλλΔνη 62/2008, 825∙ ΜΠρΑθ 981/2009 Ισοκράτης∙ ΜΠρΑθ 3354/2014 (ΔιαδΑσφαλΜετρ) Ισοκράτης.
[68]. Η ΑΚ 1513 εφαρμόζεται αναλογικά και σε περίπτωση λύσης του συμφώνου συμβίωσης, βλ. άρθρα 2, 4, 10 § 2 του Ν 3719/2008.
[69]. Απ. Γεωργιάδης, ΟικογΔικ, σ. 564, Κουμάντος, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 185, σ. Κουνουγέρη – Μανωλεδάκη, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 321, Σπυριδάκης, ΟικογΔικ, σ. 600, Φίλιος, ΟικογΔικ, σ. 324∙ ΕφΘεσ 826/2008 Αρμ 62/2008, 1351∙ ΕφΘεσ 503/1993 Αρμ 47/1993, 534∙ ΕφΑθ 15718/1988 ΑρχΝ ΜΒ/1991, 107, ΜΠρΓρεβ 35/1991 ΑρχΝ ΜΒ/1991, 306.
[70]. ΑΠ 661/1997 Ισοκράτης∙ ΑΠ 889/1988 ΕλλΔνη 30/1989, 1327∙ ΕφΘεσ 330/2000 Αρμ 55/2001, 1495.
[71]. Η λύση αυτή επιλέγεται συχνότερα γιατί διαταράσσει λιγότερο τη ζωή του τέκνου : βλ. ενδεικτικά ΑΠ 1728/1991 ΕλλΔνη 41/2000, 973∙ ΑΠ 948/1990 ΕλλΔνη 32/1991, 988∙ ΑΠ 425/1990 ΕλλΔνη 31/1990, 996. Σε περίπτωση που και οι δύο γονείς είναι εξίσου κατάλληλοι για να ασκήσουν τη γονική μέριμνα, η νομολογία παγίως ρίχνει το βάρος στη μη διατάραξη του μέχρι τότε τρόπου ζωής του τέκνου και προκρίνει τη ρύθμιση που δε θα δημιουργήσει προβλήματα προσαρμογής για τη διατήρηση μιας συνέχειας και μιας σταθερότητας στις συνθήκες ανάπτυξης του ανηλίκου: βλ. ενδεικτικά ΑΠ 728/1990 ΕλλΔνη 32/1991, 3224∙ ΑΠ 283/1986 ΕλλΔνη 27/1986, 287∙ ΑΠ 1329/1991 ΕλλΔνη 33/1992, 1189∙ ΕφΑθ 5659/1994 ΕλλΔνη 36/1995, 1584∙ ΕφΑθ 5870/1993 ΕλλΔνη 36/1995, 1583∙ ΕφΑθ 4663/1993 ΕλλΔνη 35/1994, 440∙ ΕφΘεσ 503/1993 Αρμ 47/1993, 534.
[72]. Βλ. την ΜΠρΘεσ 1080/1995 Αρμ 49/1995, 1160 σύμφωνα με την οποία η άσκηση της γονικής μέριμνας ανατέθηκε από κοινού και στους δύο γονείς, ωστόσο δεν υπήρχε ούτε διαζύγιο ούτε διακοπή της συμβίωσης, απλώς ο αιτών πατέρας, με την ίδια αίτηση, που τελικά δεν έγινε δεκτή, ζητούσε την μετοίκηση της συζύγου του από τη συζυγική εστία.
[73]. Βλ. ενδεικτικά ΑΠ 634/1996 ΕλλΔνη 37/1996, 1549∙ ΑΠ 1321/1992 Αρμ 48/1994, 340∙ ΕφΘεσ 564/2008 Αρμ 62/2008, 1836∙ ΕφΑθ 1010/1991 ΑρχΝ ΜΔ/1993, 101∙ ΜΠρΘεσ 30529/2006 Αρμ 61/2007, 528∙ ΜΠρΘεσ 275/1989 ΑρχΝ ΜΒ/1991, 748.
[74]. Επισημαίνεται πάντως, ότι σύμφωνα με τη θεωρία του «σκληρού πυρήνα» της γονικής μέριμνας, η ανάθεση της άσκησης της επιμέλειας ή της γονικής μέριμνας στον ένα γονέα δεν επεκτείνεται σε θέματα που από τη φύση τους είναι προορισμένα να επηρεάσουν κρίσιμα τη ζωή του παιδιού, όπως η ονοματοδοσία, η επιλογή θρησκεύματος και η διενέργεια σοβαρών ιατρικών επεμβάσεων, τα οποία βρίσκονται στον πυρήνα της γονικής μέριμνας και για τα οποία απαιτείται από κοινού απόφαση των γονέων ή σε περίπτωση διαφωνίας τους απόφαση δικαστηρίου (Παπαχρίστου, Εγχειρίδιο ΟικογΔικαίου, σ. 340, ΑΠ 1700/2001 ΕλλΔνη 43/2002, 1619∙ ΑΠ 825/1995 ΕΕΝ 63/1996, 725∙ ΑΠ 1321/1992 Αρμ 48/1994, 340).
[75]. Η λύση αυτή πρέπει να επιλέγεται μόνο εάν κανένας από τους γονείς δεν είναι κατάλληλος για την άσκηση της γονικής μέριμνας (Κουμάντος, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 184, Κουνουγέρη – Μανωλεδάκη, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 325 επ. Παπαχρίστου, Εγχειρίδιο ΟικογΔικ, σ. 321, Σπυριδάκης, ΟικογΔικ, σ. 602).
[76]. ΑΠ 1079/1986 (ΕλλΔνη 28/1987, 842 με σημ. Πατεράκη) και ΑΠ 22/1989 (ΕΕΝ 56/1989, 927), όπου κρίθηκε νόμιμο το αίτημα του πατέρα να γίνει κατάτμηση της άσκησης της επιμέλειας (ως υπολειτουργίας της γονικής μέριμνας) και να ανατεθεί σε αυτόν η άσκηση του μέρους εκείνου της επιμέλειας που αφορά τον τομέα της φροντίδας της υγείας του τέκνου. Επίσης κατά την ΕφΑθ 4948/2015 (ΧρΙΔ ΙΣΤ/2016, 29 επ. και 118 επ. με παρατηρήσεις Μιχαλακάκου) έγινε δεκτή η λειτουργική κατανομή της άσκησης της επιμέλειας ανηλίκων μεταξύ των γονέων και ειδικότερα ανατέθηκε οριστικά η άσκηση της επιμέλεας του προσώπου των δύο ανηλίκων τέκνων των διαδίκων, ηλικίας 14 ετών, σε αμφότερους τους διαδίκους γονείς τους χωριστά και ειδικότερα (i) στον πατέρα οι τομείς της επιμέλειας που αναφέρονται στην εκπαίδευση, στην υγειονομική και φαρμακευτική περίθαλψη των ανηλίκων με αντίστοιχη υποχρέωσή του να καλύπτει ο ίδιος και εξ ολοκλήρου τις σχετιζόμενες με τους εν λόγω τομείς δαπάνες, όπως ενδεικτικά, της φοίτησης σε εγνωσμένης αξιοπιστίας ιδωτικό εκπαιδευτήριο, των τυχόν απαιτούμενων πρόσθετων φροντιστηριακών μαθημάτων ενισχυτικής διδασκαλίας σχολικών μαθημάτων, εκμάθησης ξένων γλωσσών, της ενασχόλησης με αθλητικές και λοιπές δραστηριότητες, κ.λπ., καθώς και των εν γένει εξόδων ιατρικής και φαρμακευτικής περίθαλψης των ανηλίκων και των ετήσιων ασφαλίστρων βάση ασφαλιστικής σύμβασης που είχαν καταρτίσει και (ii) στη μητέρα όλοι οι υπόλοιποι τομείς της επιμέλειας. Βλ. τέλος ενδεικτικά και τις ΕφΛαρ 387/2006 Δικογρ 2006, 362, ΕφΘεσ 2511/1997 Ισοκράτης∙ ΜΠρΘεσ 30529/2006 Αρμ 61/2007, 528 και ΜΠρΑθ 39/2015 Ισοκράτης, όπου όμως απορρίφθηκε ως νόμω αβάσιμο το επικουρικό αίτημα του πατέρα περί αναθέσεως έστω μέρους της επιμέλειας των ανηλίκων τέκνων του – ως προς τους τομείς της παιδείας, της υγείας και του αθλητισμού- από κοινού στον ίδιο και την μητέρα, με την αιτιολογία ότι για την από κοινού ανάθεση απαιτείται σύμφωνα με την ΑΚ 1513 § 1 εδ. β’ συμφωνία των γονέων, η οποία δεν υφίστατο ενόψει της αντιδικίας τους. Βέβαια τα δικαστήρια δεν διστάζουν να αναθέτουν, χωρίς την ύπαρξη συμφωνίας και παρά την ύπαρξη αντιδικίας, τη διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του ανηλίκου από κοινού και στους δύο γονείς (βλ. π.χ. την ΜΠρΘεσ 1080/1995 Αρμ 49/1995, 1160). Ωστόσο, η κατάσταση είναι διαφορετική όσον αφορά την επιμέλεια, που αποτελεί την σπουδαιότερη λειτουργία της γονικής μέριμνας.
[77]. Γ. Γεωργιάδης, Η λειτουργική κατανομή επιμέρους τομέων της επιμέλειας ανηλίκου μεταξύ των γονέων, ΧρΙΔ ΙΣΤ/2016, 74.
[78]. Για τις επιφυλάξεις που έχουν εκφραστεί για την καταλληλότητα της ρύθμισης αυτής βλ. Γ. Γεωργιάδη, Ζητήματα από την κατανομή της άσκησης της γονικής μέριμνας μεταξύ των γονέων, ΕφΑΔΠολΔ 11/2016, σ. 903 -904, Κουμάντο, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 188, Παπαχρίστου, Νέες μορφές άσκησης της γονικής μέριμνας μετά το διαζύγιο, Αρμ 39/1985, 100 και πρβλ. ΜΠρΑθ 39/2015 Ισοκράτης.
[79]. Αγαλλοπούλου στον ΑΚ Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, άρθρ. 1513 – 1514, αρ. 83, Κουνουγέρη – Μανωλεδάκη, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 325, Κούσουλας, Η γονική μέριμνα μετά από ανώμαλη εξέλιξη της έγγαμης σχέσης των γονέων (1987), σ. 166, Λαδογιάννης, ΣΕΑΚ, άρθρ. 1513 – 1514, αρ. 9.
[80]. ΑΠ 1976/2008 ΕλλΔνη 51/2010, 689∙ ΑΠ 1041/2003 ΕλλΔνη 45/2004, 94∙ ΑΠ 1785/2002 ΝοΒ 51/2003, 1233∙ ΑΠ 823/2000 ΕλλΔνη 41/2000, 1581∙ ΕφΠειρ 864/2004 ΕλλΔνη 46/2005, 502∙ ΕφΑθ 1599/2000 ΕλλΔνη 41/2000, 1378.
[81]. Ενδεικτικά ΑΠ 1976/2008 Νόμος∙ ΑΠ 1785/2002 ΝοΒ 51/2003, 1233∙ ΕφΑθ 1151/2008 ΕλλΔνη 49/2008, 824∙ ΜΠρΘεσ 35885/2008 Ισοκράτης∙ ΜΠρΘεσ 35995/2007 Νόμος∙ ΕφΘεσ 2673/1999 Ισοκράτης.
[82]. Βλ. ΑΠ 952/2007 Νόμος∙ ΑΠ 283/1986 ΕλλΔνη 27/1986, 1288∙ ΑΠ 1553/1986 ΕΕΝ 54/1987, 587∙ ΕφΑθ 3628/1991 ΝοΒ 39/1991, 932∙ ΕφΑθ 109/1986 Αρμ 41/1987, 680∙ ΕφΑθ 9281/1986 ΕλλΔνη 28/1987, 1297∙ ΕφΑθ 1151/1986 ΕλλΔνη 27/1986, 153∙ ΜΠρΚατερ 1242/2002 ΧρΙΔ 2003, 331∙ ΜΠρΘεσ 1107/1988 Αρμ 42/1988, 664∙ ΜΠρΘεσ 3075/1997 Αρμ 51/1997, 913 με αντίθετες τις ΑΠ 121/2011 Νόμος, ΕφΘεσ 335/2000 Αρμ 56/2002, 41.
[83]. Απ. Γεωργιάδης, ΟικογΔικ, σ. 568 και ΕφΑθ 2586/2005 ΕλλΔνη 47/2006, 204∙ ΕφΑθ 3743/1996 ΕλλΔνη 39/1998, 386.
[84]. Βλ. ενδεικτικά ΑΠ 537/2012 Ισοκράτης∙ ΑΠ 121/2011 ΝοΒ 59/2011, 728∙ ΑΠ 1316/2009 ΝοΒ 58/2010, 162∙ ΑΠ 1218/2006 ΧρΙΔ ΣΤ/2006, 892∙ ΑΠ 631/2002 Νόμος∙ ΑΠ 1700/2001 ΕλλΔνη 43/2002, 619∙ ΕφΘεσ 1008/2008 Αρμ 63/2009, 859∙ ΜΠρΘεσ 299/2014 Ισοκράτης∙ ΜΠρΞανθ 102/2012 Νόμος.
[85]. Π. Νικολόπουλος, Σχόλιο στην ΜΠρΑθ 4033/2012 ΝοΒ 60/2012, 1175, Κουνουγέρη- Μανωλεδάκη, Οικογ. Δικ. ΙΙ, σ. 307.
[86]. Αγαλλοπούλου στον ΑΚ Γεωργιάδη- Σταθόπουλου, άρθρ. 1511, αρ. 20, Π. Νικολόπουλος, Σχόλιο στην ΜΠρΑθ 4033/2012 ΝοΒ 60/2012, 1176.
[87]. Πατεράκης, Σημείωμα στην ΑΠ 1079/1986, ΕλλΔνη 28/1987, 843, ΕφΘεσ 2982/2005 Αρμ 60/2006, 878∙ ΜΠρΘεσ 243/2014 Ισοκράτης∙ ΜΠρΘεσ 706/2010 Ισοκράτης∙ ΜΠρΤρικ 92/2001 Αρμ 55/2001, 1356 επ. Πατεράκης, Σημείωμα στην ΑΠ 1079/1986, ΕλλΔνη 28/1987, 843.
[88]. Βλ. Πατεράκη, Σημείωμα στην ΑΠ 1079/1986 ΕλλΔνη 28/1987, 843.
[89]. ΜΠρΑθ 17507/1997 Δ 28/1997, 1223.
[90]. Πρβλ. ΜΠρΑθ 1332/1987 ΝοΒ 36/1988, 767 με κριτικό σχόλιο Κονιδάρη.
[91]. Βλ. ενδεικτικά ΑΠ 1019/1993 ΕλλΔνη 36/1995, 1063∙ ΑΠ 728/1990 ΕλλΔνη 32/1991, 1233∙ ΕφΛαρ 387/2006 Δικογρ 2006, 362∙ ΕφΠατρ 65/2003 ΑχΝομ 2004, 153∙ ΜΠρΑμαλ 583/2009 Νόμος, ΜΠρΘεσ 3253/1988 Ισοκράτης.
[92]. Βλ. ΑΠ 414/2010 Ισοκράτης∙ ΑΠ 730/2006 Νόμος∙ ΑΠ 1111/2002 ΕλλΔνη 43/2002, 1622∙ ΑΠ 1728/1999 ΕλλΔνη 41/2000, 973∙ ΕφΙωαν 104/2011 Ισοκράτης∙ ΜΠρΞανθ 102/2012 Νόμος∙ ΜΠρΑθ 6284/2010 Ισοκράτης∙ ΜΠρΑμαλ 583/2009 Νόμος.
[93]. ΜΠρΙωαν 511/1983 ΕλλΔνη 25/1984, 963, όπου ανέθεσε την επιμέλεια στον πατέρα, επειδή η μητέρα συζούσε με τον πρώτο εξάδελφο του πατέρα και νονό του ενός από τα τέκνα, γεγονός που κρίθηκε ότι θα έχει αρνητική επιρροή στην ανάπτυξη των τέκνων.
[94]. Απ. Γεωργιάδης, ΟικογΔικ, σ. 568, Γιαννακόπουλος σε ΑΚ Καράκωστα, άρθρ. 1513 – 1514, αρ. 6∙ ΑΠ 1218/2006 ΧρΙΔ ΣΤ/2006, 892∙ ΑΠ 180/1996 ΕλλΔνη 27/1986, 496∙ ΕφΑθ 6974/1985 ΝοΒ 33/1985, 1485∙ ΕφΘεσ 1018/1989 ΕλλΔνη 30/1989, 1019∙ ΕφΑθ 1876/1992 ΑρχΝ ΜΔ/1993, 224∙ ΜΠρΑθ 510/2007 ΕφΑΔ 2008, 430 με σχόλιο Κοτζάμπαση.
[95]. Βλ. ΑΠ 834/1996 ΕΕΝ 65/1998, 107 και τις ΑΠ 537/2012 Ισοκράτης∙ ΑΠ 537/2012 Ισοκράτης∙ ΑΠ 104/2012 Ισοκράτης∙ ΑΠ 952/2007 ΕλλΔνη 50/2009, 1666∙ ΑΠ 1218/2006 ΕλλΔΝη 47/2006, 1352∙ ΑΠ 1910/2005 ΕλλΔνη 47/2006, 440∙ ΑΠ 561/2003 ΕλλΔνη 45/2004, 1029∙ ΕφΑθ 104/2011 Ισοκράτης∙ ΕφΑθ 4815/1993 Ισοκράτης∙ ΕφΑθ 6027/1992 ΑρχΝ ΜΔ/1993, 328∙ ΕφΠειρ 1162/1988 ΕλλΔνη 30/1989, 1065∙ ΕφΑθ 9281/1986 ΕλλΔνη 28/1987, 1296∙ ΕφΑθ 6974/1985 ΕλλΔνη 26/1985, 1198∙ ΜΠρΘεσ 275/1989 ΑρχΝ ΜΒ/1991 ,748.
[96]. Ως ωριμότητα εννοείται η ικανότητα του ανηλίκου να αντιλαμβάνεται το συμφέρον του (ΑΠ 577/1989 ΕλλΔνη 31/1990, 1271∙ ΑΠ 180/1986 ΕλλΔνη 27/1986, 496).
[97]. Π. Νικολόπουλος/Μιχαλακάκου, Αγωγ. Οικογ. Δικ., [9] 36. Βλ. ΑΠ 1976/2008 ΕλλΔνη 51/2010, 689∙ ΑΠ 1218/2006 Ισοκράτης ∙ΑΠ 1910/2005 ΕλλΔνη 47/2006, 442∙ ΑΠ 242/1986 Ισοκράτης∙ ΕφΙωαν 104/2011 Ισοκράτης∙ ΕφΑθ 1151/2008 ΕλλΔνη 49/2008, 824∙ ΕφΑθ 3742/1996 ΕλλΔνη 39/1998, 386∙ ΜΠρΑθ 6284/2010 Ισοκράτης∙ ΜΠρΠατρ 554/2001 ΝοΒ 49/2011, 1478∙ ΜΠρΚω 430/2000 ΑρχΝ ΝΒ/2001, 401.
[98]. Βλ. ΕφΘεσ 329/2000 Αρμ 62/2008, 1836∙ ΜΠρΘεσ 23568/2011 Ισοκράτης.
[99]. Δασκαρόλης, Παραδόσεις ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 394, Κουμάντος, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 177 σημ. 32, Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, ΟικογΔικ ΙΙ, σ. 311∙ ΑΠ 1316/2009 ΝοΒ 58/2010, 162∙ ΑΠ 1785/2002 ΕλλΔνη 45/2004, 165. Έχει, ωστόσο, υποστηριχθεί και η άποψη ότι, παρά το ανέλεγκτο της κρίσης για την ωριμότητα του τέκνου, πρέπει να προκύπτει από την αιτιολογία τουλάχιστον η συνεκτίμηση της γνώμης αυτού, ιδίως όταν αυτή ζητήθηκε. Βλ. Ανδρουλιδάκη – Δημητριάδη, Παρατηρήσεις στην ΕφΑθ 1151/1986 ΕλλΔνη 27/1986, 158, Λυμπερόπουλο, Στον περίγυρο της γονικής μέριμνας, ΕλλΔνη 27/1986, 1383∙ ΑΠ 952/2007 ΝοΒ 55/2007, 2431∙ ΑΠ 1306/1995 Ισοκράτης.
[100]. ΕφΘεσ 259/1990 Αρμ 45/1991, 142.
[101]. Π. Νικολόπουλος/Μιχαλακάκου, Αγωγ. Οικογ. Δικ., [9] 51. Επίσης βλ. ΕφΛαρ 45/2013 Ισοκράτης∙ ΕφΛαρ 448/2009 Ισοκράτης∙ ΕφΘεσ 3570/1991 Αρμ 46/1992, 133∙ ΜΠρΚεφ 51/2010 Νόμος∙ ΜΠρΘεσ 374/2009 Νόμος.
[102]. ΕφΑθ 10231/1982 ΕλλΔνη 24/1983, 482 επ. (αφαίρεση της άσκησης γονικής μέριμνας από μητέρα, που εμπόδιζε την επικοινωνία του δεκατριάχρονου υιού της με τον πατέρα μετά το διαζύγιο, στρέφοντάς το εναντίον του)∙ ΜΠρΡοδ 108/2002 Ισοκράτης (καταχρηστική συμπεριφορά του πατέρα που έστρεψε το τέκνο κατά της μητέρας, διεγείροντάς του μίσος και το εγκατέλειψε από απόψεως ανατροφής στην αδελφή του)∙ ΜΠρΘεσ 22644/2011 Ισοκράτης (καταχρηστική συμπεριφορά μητέρας που συστηματικά και αδικαιολόγητα παρεμπόδιζε την επικοινωνία των παιδιών με τον πατέρα και μάλιστα υπέβαλε τα τέκνα σε αρνητικές κρίσεις γι’ αυτόν και την οικογένειά του, με αποτέλεσμα τα παιδιά να μην θέλουν να τον δουν, ενώ απευθύνθηκε και στον διευθυντή του σχολείου των παιδιών, προκειμένου να μην επιτρέψει στο χώρο του σχολείου την επαφή του πατέρα με τα τέκνα)∙ ΜΠρΑθ 17182/1987 (ΔιαδΑσφαλΜετρ) ΕλλΔνη 41/2000, 204 (καταχρηστική άσκηση της επιμέλειας από τον πατέρα, που καταρράκωνε στα μάτια των παιδιών τη μητέρα και καλλιεργούσε στην ψυχή τους μίσος, αμφιβολία και εχθρική διάθεση προς αυτήν).
[103]. Βλ. ΕφΑθ 416/1999 ΑρχΝ ΝΑ/2000, 357∙ ΕφΛαρ 409/1995 Αρμ 52/1998, 175∙ ΕφΘεσ 2773/ 1992 Αρμ 46/1992, 1229∙ ΕφΑθ 8668/1987 ΕλλΔνη 29/1988, 695∙ ΕφΑθ 370/1985 ΕλλΔνη 26/1985, 269∙ ΕφΑθ 10235/1984 ΝοΒ 33/1985, 437∙ ΕφΑθ 10231/1982 ΕλλΔνη 24/1983, 482 επ.
[104]. ΑΠ 932/2000 Ισοκράτης∙ ΕφΘεσ 1324/2001 Νόμος∙ ΕφΛαρ 409/1995 Νόμος.
[105]. Σταμπέλου, Προσωπικότητα και Οικογενειακές Σχέσεις, Το παράδειγμα επικοινωνίας του τέκνου (2010), σ. 120, Φουντεδάκη, Η οικογενειακή ζωή ως έκφανση της προσωπικότητας σύμφωνα με το άρθρο 57 ΑΚ στο συλλογικό έργο Το Οικογενειακό δίκαιο τον 21ο αιώνα από τις συγκυριακές στις δομικές αλλαγές, σ. 144.
[106]. Το Δικαστήριο έλαβε υπόψη του ότι λόγω των διακοπών και των εορτών Χριστουγέννων – Πρωτοχρονιάς, η διαδικασία μετοίκησης και αλλαγής σχολικού περιβάλλοντος θα δρομολογηθεί πιο εύκολα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...