Πέμπτη, 13 Απριλίου 2017

Επιπτώσεις στη δημόσια υγεία από την χρήση δακρυγόνων.

Πόρισμα της από 20-10-2005 αναφοράς με θέμα "επιπτώσεις στη δημόσια υγεία από τη χρήση δακρυγόνων". Συντάκτες: Πατρίνα Παπαρηγοπούλου-Αιμιλία Πανάγου, Περιβάλλον και Δίκαιο 2006.501 επ.
Σύντομο ιστορικό.

Ο Συνήγορος του Πολίτη ανέλαβε, το έτος 2003, τη διερευνηση υπόθεσης που αφορούσε τη δράση της Αστυνομίας κατά την διάρκεια επεισοδίων, που έλαβαν χώρα στην Κεντρική Πλατεία της Ν. Σμύρνης μετά από ποδοσφαιρικό αγώνα, στις 19 Οκτωβρίου 2003. Ο αναφερόμενος υποστήριξε ότι βρέθηκε εν μέσω επεισοδίων μεταξύ ομάδας νεαρών οπαδών ποδοσφαιρικής ομάδας και μονάδας των ΜΑΤ, η οποία για την αποκατάσταση της τάξης έκανε χρήση δακρυγόνων, με αποτέλεσμα να του προκληθούν ερεθισμοί στους πνεύμονες και να υποφέρει αρκετές ώρσες από τη δράση του δακρυγόνου.
 Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της διαμεσολαβητικής αποστολής, απέστειλε έγγραφο στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής, ζητώντας τεκμηριωμένη απάντηση σχετικά με τον τύπο και την ποσότητα των δακρυγόνων που χρησιμοποιήθηκαν στα εν λόγω επεισόδια. Επίσης, η Αρχή έθεσε ερώτημα σχετικά με την τοξικότητα των δακρυγόνων και κατά πόσο θεωρούνται επιβλαβή για τη δημόσια υγεία. Η εν λόγω Υπηρεσία ανταποκρίθηκε και ανέφερε ότι η ουσία που υπάρχει στα δακρυγόνα δεν είναι επικίνδυνη και ότι έγινε χρήση μόνο 4 χειροβομβίδων δακρυγόνων για την αποτροπή των επεισοδίων.
Εν συνεχεία, η Αρχή απέστειλε έγγραφο στη Δ/νση Περιβάλλοντος - Τμήμα Β, Επικίνδυνων Ουσιών του Γενικού Χημείου του Κράτους, ζητώντας πληροφορίες για την τοξικότητα της δραστικής ουσίας CS καθώς και για τις συνθήκες, κάτω από τις οποίες η εν λόγω δραστική ουσία μπορεί να αποβεί επιβλαβής για τη δημόσια υγεία, το οποίο εν τέλει απεφάνθη ότι δεν πρόκειται για επικίνδυνη ουσία.
Προκειμένου να περατώσει την έρευνα της, η Αρχή απέστειλε έγγραφο στο Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, Διεύθυνση Τεχνικών, Τμήμα 3ο Οπλισμού και Ατομικών Εφοδίων, ζητώντας πληροφορίες για το αν ο προμηθευτής των συγκεκριμένων δακρυγόνων παρέχει στο αρμόδιο Τμήμα τα Δελτία Δεδομένων Ασφαλείας της ουσίας CS, που περιέχεται στα δακρυγόνα Νο 514. Το Τμήμα 3ο Οπλισμού Ατομικών Εφοδίων της Δ/νσης Τεχνικών στην απαντητική του επιστολή ενημέρωσε, μεταξύ άλλων, ότι η ουσία CS δεν έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνη ουσία, σύμφωνα με την απόφαση ΑΧΣ 378/1994 (ΦΕΚ Β' 705).
Ο ΣτΠ κοινοποίησε τις απόψεις της Ελληνικής Αστυνομίας και τα επιστημονικά δεδομένα που του χορηγήθηκαν από το Γενικό Χημείο του Κράτους στην αρμόδια Δ/νση Τεχνικών, Τμήμα 3ο Οπλισμού και Ατομικών Εφοδίων.
Επικίνδυνοι τετράποδες αναρχικοί τραμπούκοι!
Τέλος, σε πρόσφατο έγγραφο του 2006, η Δ/νση Τεχνικών, Τμήμα Οπλισμού και Ατομικών Εφοδίων γνωστοποίησε στην Αρχή ότι η υπηρεσία συνεργάστηκε με το Γενικό Χημείο του Κράτους και πλέον, διαθέτει Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας για την ουσία CS, παρά το γεγονός ότι δεν υποχρεούται να τηρεί για την εν λόγω ουσία, καθότι δεν έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνη. Στις τελευταίες προμήθειες που διενεργούνται από τη Διεύθυνση, υπάρχει όρος που υποχρεώνει τον προμηθευτή να παρέχει ΔΔΑ για την πληρέστερη αξιολόγηση της ουσίας.

Τα δεδομένα της υπόθεσης

«Σύμφωνα με όσα υποστηρίζει ο κ...., στίς 19 Οκτωβρίου 2003 και ώρα 21.30, βρισκόταν μαζί με φίλους του σε καφετέρια της κεντρικής Πλατείας της Ν. Σμύρνης, όταν αντιλήφθηκε ομάδα νεαρών να τρέχει κατά μήκος του δρόμου ακολουθούμενη, όπως ισχυρίζεται, από Μονάδα Αποκατάστασης Τάξης (ΜΑΤ). Στη συνέχεια, ο κ.... αναφέρει ότι χωρίς προειδοποίηση και μέσα σε ελάχιστο χρόνο από τη στιγμή που αντιλήφθηκε τα επεισόδια, τα όργανα της τάξης έκαναν χρήση δακρυγόνου, που έπεσε δίπλα στον ίδιο και τους φίλους του. Ο κ.... αναφέρει ότι υπέφερε πολύ και για αρκετές ώρες από τη δράση του δακρυγόνου (ερεθισμός στους πνεύμονες)».

Η διαμεσολάβηση του Συνηγόρου του Πολίτη.

Ο Συνήγορος του Πολίτη στα πλαίσια της έρευνας της ανωτέρω αναφοράς απέστειλε έγγραφο στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής (αριθ. πρωτ. ..703/16.12.2004), ζητώντας τεκμηριωμένη απάντηση σχετικά με τον τύπο και την ποσότητα των δακρυγόνων που χρησιμοποιήθηκαν στα εν λόγω επεισόδια. Επίσης, θέσαμε ερώτημα σχετικά με την τοξικότητα των δακρυγόνων και κατά πόσο θεωρούνται επιβλαβή για τη δημόσια υγεία».
«Το Τμήμα Γενικής Αστυνόμευσης της ΓΑΔΑ με την αναλυτική απαντητική του επιστολή (αριθ. πρωτ. 1003/2/22-δ/30.1.2005) μας πληροφορεί, μεταξύ άλλων, ότι στα επεισόδια της 19ης Οκτωβρίου 2003 έγινε χρήση τεσσάρων (4) δακρυγόνων χειροβομβίδων Νο 514. Η ρίψη τεσσάρων χειροβομβίδων στην οδό 2ας Μαΐου δεν θεωρείται υπερβολική ποσότητα, αν ληφθεί υπόψη η σφοδρότητα των επιθέσεων των φιλάθλων κατά των αστυνομικών, εξ αιτίας των οποίων σημειώθηκε τραυματισμός Αστυφύλακα της Δ/νσης Αποκατάστασης Τάξης. Συγκεκριμένα, στην επιστολή αναφέρεται ότι: «Οι χειροβομβίδες Νο 514, όπως και όλοι οι υπόλοιποι τύποι δακρυγόνων που χρησιμοποιεί η Ελληνική Αστυνομία, είναι αμερικανικής, αγγλικής και ισραηλινής προέλευσης και περιέχουν τη χημική ουσία CS. Η χειροβομβίδα Νο 514, στη διαβάθμιση δραστικότητας των δακρυγόνων χειροβομβίδων, έχει τα ηπιότερα συμπτώματα, διότι εκτονώνει το περιεχόμενο της (το οποίο είναι σε μορφή σκόνης) ακαριαία με έκρηξη, ενώ οι υπόλοιπες χειροβομβίδες εκτονώνουν το περιεχόμενο τους με καύση και με μορφή καπνού (δακρυγόνου νέφους), οπότε προσβάλλουν μεγαλύτερο χώρο και για μεγαλύτερο χρόνο απ' ότι η Νο 514 ... Σχετικά με την επικινδυνότητα της χημικής ουσίας CS κατατέθηκε από τον κ. Graham Watson γραπτή ερώτηση στην Comission, την 10.7.1998 (αριθ. ερώτησης Ε-2087/1998). Τον Οκτώβριο του 1998 δόθηκε από τον κ. Bjerregaard εκ μέρους της Comission η απάντηση ότι: «... Δεν έχει διαβαθμιστεί ως επικίνδυνη ουσία μέσα στα πλαίσια της κατευθυντήριας Οδηγίας 67/348/ΖΕΕ, που εκδόθηκε από το αρμόδιο Συμβούλιο για τις διαβαθμίσει των συσκευασιών και των ετικετών των επικίνδυνων ουσιών... Η χημική ουσία CS περιέχεται στα δακρυγόνα, μέσα τα οποία χρησιμοποιεί η Ελληνική Αστυνομία, δεν προκαλεί θανάτους ή μόνιμες βλάβες στην υγεία, αλλά πρόσκαιρο ερεθισμό των βλεννογόνων, δάκρυα, καταρροή, κνησμό δέρματος και τάση φυγής από την περιοχή που έχει προσβληθεί. Τα συμπτώματα γίνονται ηπιότερα μετά την παρέλευση 15-20 λεπτών (με την προϋπόθεση ότι το άτομο θα απομακρυνθεί από το χώρο ρίψης των δακρυγόνων) και εξαφανίζονται, αν το άτομο πλυθεί με νερό».
«Σε συνέχεια της έρευνας της υπόθεσης, ο Συνήγορος του Πολίτη απέστειλε έγγραφο στο Γενικό Χημείο του Κράτους, Δ/νση Περιβάλλοντος - Τμήμα Β' Επικίνδυνων Ουσιών, ζητώντας πληροφορίες για την τοξικότητα της δραστικής ουσίας CS καθώς και για τις συνθήκες, κάτω από τις οποίες η εν λόγω δραστική ουσία μπορεί να αποβεί επιβλαβής για τη δημόσια υγεία. Τέλος, ζητήθηκαν στοιχεία από το δελτίο δεδομένων ασφαλείαδ (MSDS), που τηρείται στα αρχεία της υπηρεσίας για την ουσία CS».
«Το Γενικό Χημείο του Κράτους με την αναλυτική απαντητική του επιστολή (αριθ. πρωτ. 3004589/792/2005) μας πληροφορεί ότι σύμφωνα με την απόφαση ΑΧΣ 378/1994 (ΦΕΚ Β' 705) «Επικίνδυνες ουσίες, ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση αυτών σε συμμόρφωση με την Οδηγία του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 67/548/ΕΟΚ, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει», η ουσία CS δεν έχει ταξινομηθεί έως σήμερα ως επικίνδυνη ουσία».
«Σύμφωνα με την προαναφερθείσα απόφαση και την νομοθεσία «περί καθορισμού κανόνων για το σύστημα ειικής πληροφόρησης σχετικά με τις επικίνδυνες ουσία και παρασκευάσματα» [Απόφ. ΑΧΣ 508/1991 (ΦΕΚ Β' 886), όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει με τις αποφ. ΑΧΣ 47/1995 (ΦΕΚ Β 431) και 195/2002 (ΦΕΚ Β' 907/2002)], ο υπεύθυνος για την διάθεση χημικής ουσίας ή χημικού παρασκευάσματος στην αγορά, είτε είναι ο παρασκευαστής, είτε ο εισαγωγέας, είτε ο διανομέας του σχετικού προϊόντος, παρέχει στον αποδέκτη, που είναι επαγγελματίας χρήστης της ουσίας ή του παρασκευάσματος Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας το οποίο περιέχει υποχρεωτικά τις απαιτούμενες πληροφορίες από τον νόμο, εάν η ουσία ή το παρασκεύασμα έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνη (-ο), σύμφωνα με την απόφαση ΑΧΣ 378/1994 (ΦΕΚ Β' 705) ή με την Οδηγία 1999/45/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου  (Ε.Ε Λ 200/ 30.7.1999). Βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, η Διεύθυνση Περιβάλλοντος του Γενικού Χημείου του Κράτους δεν τηρεί αρχείο με Δελτία Δεδομένων Ασφαλείας».
«Κατόπιν αναζητήσεων στο διαδίκτυο, το Δελτίο Ασφαλείαδ (ΔΔΑ) της ουσίας CS εντοπίστηκε στη δομένων του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Φυσικής και θεωρητικής Χημείας, ενημερωμένη στις 17.3.2005. Στο συγκεκριμένο ΔΔΑ τα τοξικολογικά στοιχεία που αναφέρονται είναι: επιβλαβές όταν εισπνέεται ή σε περίπτωση κατάποσης. Πιθανόν να είναι επιβλαβές σε επαφή με το δέρμα. Προκαλεί σοβαρό ερεθισμό στους οφθαλμούς. Η συγκέντρωση την οποία μπορεί να ανεχθεί ένας άνθρωπος για χρόνο 10 min είναι 4-7 mg/ m3".
«Υπάρχει εκτενής επιστημονική βιβλιογραφία για CS». Παραθέτουμε ορισμένα από τα στοιχεία που βρέθηκαν για την τοξικότητα του:
«Στο φύλλο πληροφοριών χημικής ασφάλειας που διαθέτει το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας και Ασφαλείας της Γαλλίας αναφέρεται ότι τα συμπτώματα σε περίπτωση οξείας τοξικότητας είναι: ερεθισμός του δέρματος, των οφθαλμών, και της αναπνευστικής οδού, πεπτικές διαταραχές, πονοκέφαλος, πιθανή αλλεργική αντίδραση, δερματικά εγκαύματα. Σε περίπτωση χρόνιας τοξικότητας αναφέρονται: καρκινογόνο, έλκη στο δέρμα και στο ρινικό διάφραγμα, νεφρικές βλάβες (κατόπιν κατάποσης). Το όριο έκθεσης στην Γαλλία είναι 0,4 mg/m3».
Υπάρχει φονικότερο όπλο; Για τον σκληρότερο εχθρό, 
τον ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ!!
«Στα πλαίσια του προγράμματος STOA (Scientific and Technological Options Assessment, Αξιολόγηση Επιστημονικών και Τεχνικών Επιλογών) έχει δημοσιευτεί  εμπεριστατωμένη μελέτη με τίτλο: «Τεχνολογίες για τον έλεγχο του πλήθους», η οποία περιλαμβάνει μεταξύ και βιβλιογραφικά δεδομένα για τις επιπτώσεις από τις ουσίες που χρησιμοποιούνται ως μέσα καταστολής στάσης". Σημειώνεται ότι η μελέτη αυτή είναι κείμενο εργασίας της «ομάδαδ STOA» και δεν αποτελεί επίσημη έκδοση της ομάδας STOA, όπως επίσης δεν αντιπροσωπεύει απαραιτήτως τις απόψεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το τμήμα του κειμένου που αφορά θέματα υγείας για το CS αναφέρει: «Υπάρχει εκτεταμένη επιστημονική βιβλιογραφία για το CS, μάλιστα αναφέρεται σε πρόσφατη έρευνα ότι βρέθηκαν 115.107 άρθρα. Μόνον οι πιο σημαντικές απόψεις θα αναφερθούν εδώ. Οι υπέρμαχοι του CS ισχυρίζονται ότι είναι αδύνατη η έκθεση ανθρώπων σε υψηλές συγκεντρώσεις  καθ' όσον αυτοί δεν παραμένουν σε χώρους, όπου υπάρχει ο παράγοντας αυτός. Συγγραφείς με κριτική αντίληψη σημειώνουν την έλλειψη επιδημιολογικής έρευνας για τη χρήση της ουσίας σε πραγματικά συνθήκες. Τοξικολογικές μελέτες (μέσω εισπνοής) δείχνουν ότι η έκθεση σε υψηλότερες συσγκεντρώσεις CS προκαλεί πνευμονίτιδα και οίδημα στους πνεύμονες που αποβαίνει μοιραίο. Έκθεση στο CS μπορεί  επίσης να επιφέρει ενεργό δυσλειτουργία των αεραγωγών... Το CS πρωτίστως είναι ερεθιστικό για το δέρμα και μερικά άτομα είναι δυνατόν, ακόμη και μετά από μία αρχικά φαινομενικά αθώα επαφή, να πάθουν δερματίτιδα λόγω επαφής και αρκετές ώρες αργότερα μπορεί να βγάλουν φουσκάλες. Έκθεση ακόμη και σε μικρή συγκέντρωση CS προκαλεί αύξηση τής πίεσης και υπάρχει κίνδυνος για βλάβες στην υγεία σε άτομα άνω των 30 ετών, τα οποία υφίστανται φυσική πόνηση ή έχουν κρυφό ανεύρυσμα. Σε υψηλότερες εντρώσεις το 05 έχει συσχετισθεί με καρδιακή ανακοπή, η του ήπατος και θάνατο».
"Πειράματα in vitro έχουν δείξει ότι το CS είναι κλαστογόνο (προκαλεί διάρρηξη των χρωμοσωμάτων) και μεταλλαξιγόνο (π.χ. προκαλεί μη κληρονομούμενες γενετικές μεταλλάξεις στους οργανισμούς). Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι αυξάνει τον αριθμό των χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Υπάρχει αυξημένος κίνδυνος από την επαναλαμβανόμενη έκθεση, διότι αποκτάται ανοχή στο CS. Στρατιωτική μελέτη για την δυνατότητα πρόκλησης καρκίνου από το CS δεν κατέληξε σε συμπεράσματα, παρατηρήθηκε όμως ότι η χρόνια έκθεση σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις CS έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον και θα πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω. Το τελευταίο είναι σημαντικό για την ασφάλεια των αστυνομικών, οι οποίοι μπορεί να εκτίθενται συχνά σε τέτοιες ουσίες».
"Για να υπολογίσει κάποιος εάν η συγκέντρωση της ουσίας CS στίς χειροβομβίδες Νο 514, που χρησιμοποιεί η Ελληνική Αστυνομία, είναι επιβλαβής ή όχι, θα πρέπει να γνωρίζει τη συγκέντρωση του CS που ελευθερώνεται στον αέρα τη στιγμή της ακαριαίας έκρηξης. Για τη συγκεκριμένη ουσία, σε περίπτωση διαρροής δεν έχει προσδιοριστεί "απόσταση εκκένωσης», δηλαδή σε ποια ακτίνα θα πρέπει εκκενωθεί η περιοχή».
"Για την ολοκλήρωση της έρευνας, ο Συνήγορος του Πολίτη απέστειλε έγγραφο (αριθ. πρωτ... /18.7.2005) στο Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, Διεύθυνση Τεχνικών, Τμήμα 3ο Οπλισμού και Ατομικών Εφοδίων, ζητώντας πληροφορίες για το αν ο προμηθευτής των συγκεκριμένων δακρυγόνων παρέχει στο αρμόδιο Τμήμα τα Δελτία Δεδομένων Ασφαλείας της ουσίας CS, που περιέχεται στα δακρυγόνα Νο 514».
"Το Τμήμα 3ο Οπλισμού και Ατομικών Εφοδίων της Δ/νσης Τεχνικών στην από 22.9.2005 απαντητική του επιστολή (αριθ. πρωτ. 8028/17/658-γ) μας πληροφορεί, μεταξύ άλλων, ότι: «Τα δακρυγόνα που προμηθεύεται η Ελληνική Αστυνομία περιέχουν τη δραστική ουσία CS στην ελάχιστη επιτρεπτή συγκέντρωση και θεωρούνται αβλαβή ... Η Υπηρεσία δεν τηρεί αρχείο με δελτία δεδομένων ασφαλείας και ο προμηθευτής δεν υποχρεούται να παρέχει αυτά, δεδομένου ότι η ουσία CS δεν έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνη», σύμφωνα με την απόφαση ΑΧΣ 378/1994 (ΦΕΚ 5). Τέλος, μας γνωρίζουν ότι: «Μέχρι σήμερα, δεν έχει αναφερθεί και καταγραφεί στις Υγειονομικές Υπηρεσίες περιστατικό με επιπλοκή από τη χρήση των αναφερόμενων ουσιών σε προσωπικό των Υπηρεσιών που εκπαιδεύονται και χρησιμοποιούν αυτές».
Εξαιρετική βολή! Θα είναι sniper! Βεβαίως, βεβαίως!
Συμπεράσματα.

1.  «Όπως ήδη αναφέρθηκε, βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, οι προμηθευτές των δακρυγόνων χειροβομβίδων Νο 514 δεν οφείλουν να παρέχουν στον επαγγελματία χρήστη του σκευάσματος (δηλ. στην Ελληνική Αστυνομία) τα Δελτία Δεδομένων Ασφαλείας, δεδομένου ότι η ουσία CS που περιέχεται δεν έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνη σύμφωνα με την ΑΧΣ 738/1994 (ΦΕΚ Β' 705) ή με την Οδηγία 1999/45/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 200/30.7.1999)».
«Παρά ταύτα, ο Συνήγορος του Πολίτη, βάσει των επιστημονικών δεδομένων που εξέθεσε ανωτέρω, θεωρεί ότι η Ελληνική Αστυνομία οφείλει να ζητήσει τη χορήγηση των ΔΔΑ των δραστικών ουσιών, που περιέχονται στα δακρυγόνα που χρησιμοποιεί. Παράλληλα, να βρίσκεται σε διαρκή συνεργασία και ενημέρωση από τις αρμόδιες υπηρεσίες της χώρας (π.χ. Γενικό Χημείο του Κράτους) σχετικά με τα χημικά όπλα που ήδη χρησιμοποιεί ή πρόκειται να χρησιμοποιήσει, προκειμένου να διασφαλιστεί αφ' ενός η δημόσια υγεία και αφ' ετέρου η υγεία των επαγγελματιών χρηστών».
2. «Οι επαγγελματίες χρήστες των ουσιών αυτών γνωρίζοντας όλες τις επιστημονικά διαθέσιμες πληροφορίες γύρω από τις ουσίες που χρησιμοποιούν (τοξικότητα, αναφλεξιμότητα, εκρηκτικότητα κ.λπ.), θα είναι σε θέση να προφυλάσσονται κατάλληλα κατά τη χρήση τους, αλλά και σε περίπτωση ατυχήματος».
3. «Η έλλειψη επιδημιολογικής έρευνας για τη χρήση της ουσίας CS, που περιέχεται στα δακρυγόνα σε πραγματικές συνθήκες, κάνει πιο επιτακτική την ανάγκη για ειδική και αναλυτική ενημέρωση των επαγγελματιών χρηστών των δακρυγόνων, ώστε να αξιολογηθεί αυτή η τεχνική επιλογή για τον έλεγχο του πλήθους. Η γνώση για τις επιπτώσεις στην υγεία από τις ουσίες που χρησιμοποιούνται ως μέσα καταστολής στάσης, καθορίζει εν μέρει την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας που θεσπίζεται στο άρθρο 25 του Συντάγματος. Η εμπεριστατωμένη και αναλυτική πληροφόρηση που παρέχουν τα ΔΔΑ σχετικά με την τοξικότητα των ουσιών αυτών, εξασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό τη στάθμιση των εκατέρωθεν αγαθών που διακυβεύονται, δηλαδή στην περίπτωση μας, της δημόσιας τάξης και ασφάλειας αφ' ενός και της δημόσιας υγείας αφ' ετέρου». Σημειωτέον ότι το ΠΔ 254/2004 Κώδικας Δεοντολογίας του Αστυνομικού, στο άρθρο 2 παρ. 5 προβλέπει: «Για την τήρηση και εφαρμογή του Νόμου χρησιμοποιεί κατ αρχήν μη βίαια μέσα. Η προσφυγή στη βία επιτρέπεται μόνο, όταν είναι απολύτως αναγκαία και στο μέτρο που προβλέπεται και απαιτείται για την εφαρμογή του νόμου. Τηρεί πάντοτε με απόλυτο σεβασμό τις αρχές της αναγκαιότητας, της προσφο-ρότητας (καταλληλότητας) και της αναλογικότητας (...) Δεν προβαίνει σε καταχρηστική χρήση των χημικών και άλλων διαθέσιμων μέσων και ιδιαίτερα εκείνων που ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβη στην υγεία των πολιτών...».
4. «Σύμφωνα με την επίσημη άποψη του Τμήματος Γενικής Αστυνόμευσης της ΓΑΔΑ, η ρίψη τεσσάρων δακρυγόνων χειροβομβίδων Νο 514 στα επεισόδια της 19ης Οκτωβρίου 2003 στην Νέα Σμύρνη, δεν θεωρήθηκε υπερβολική ποσότητα «αν ληφθεί υπ' όψη η σφοδρότητα των επιθέσεων των φιλάθλων κατά των αστυνομικών». Γεγονός όμως παραμένει ότι τουλάχιστον μία εκ των τεσσάρων δακρυγόνων χειροβομβίδων έπληξε την υγεία ανυποψίαστων πολιτών, που τυχαία παρευρίσκονταν σχην κεντρική Πλατεία της περιοχής και δεν ενέχονχαν στα επεισόδια. Δεδομένων των προαναφερθέντων επιστημονικών δεδομένων, διερωτάται κανείς τι βλάβες θα μπορούσε να προκαλέσει η ρίψη του δακρυγόνου σε ευπαθείς ομάδες πληθυσμού, που πιθανότατα παρευρίσκονταν την ώρα των επεισοδίων (9:30 μ.μ.) στην κενχρική Πλαχεία της Νέας Σμύρνης, π.χ. σε βρέφη, παιδιά ή ηλικιωμένους».
«Ο ΣτΠ κοινοποίησε τις απόψείς της Ελληνικής Ασχυνομίας και τα επιστημονικά δεδομένα που του χορηγήθηκαν από το Γενικό Χημείο του Κράτους στην αρμόδια Δ/νση Τεχνικών, Τμήμα 3ο Οπλισμού και Ατομικών Εφοδίων. Σε πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία του ΣτΠ με τον αρμόδιο Α/Α' κ...., διατυπώθηκε η πρόθεση της αρμόδιας υπηρεσίας να εξετάσει το ενδεχόμενο να ζητεί εφ' εξής τα ΔΔΑ των δακρυγόνων χειροβομβίδων που χρησιμοποιούνται από τον προμηθευτή. Επίσης, σε πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία της Αρχής με την αρμόδια υπάλληλο του Γενικού Χημείου του Κράτους κ. ..., πληροφορηθήκαμε ότι η Ελληνική Αστυνομία ενδέχεται να ζητήσει τη συνεργασία του Γενικού Χημείου του Κράτους στην εύρεση οιωνδήποχε ΔΔΑ».

Ανταπόκριση της αρμόδιας Αρχής.

«Σε απάντηση του ανωτέρω εγγράφου μας προς το Αρχηγείο Ελληνικής Ασχυνομίας, Δ/νση Τεχνικών, Τμήμα Οπλισμού και Ατομικών Εφοδίων, λάβαμε το έγγραφο με αριθ. πρωτ. 8028/17/658-Θ/8.8.2006».
«Σύμφωνα με αυτό, η Δ/νση Τεχνικών μας πληροφορεί ότι η υπηρεσία συνεργάστηκε με το Γενικό Χημείο του Κράτους και πλέον, διαθέτει Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας για την ουσία CS, παρά το γεγονός ότι δεν υποχρεούται να τηρεί για την εν λόγω ουσία, καθ' ότι δεν έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνη. Στις τελευταίες προμήθειες που διενεργούνται από τη Διεύθυνση, υπάρχει όρος που υποχρεώνει τον προμηθευτή να παρέχει ΔΔΑ για την πληρέσχερη αξιολόγηση της ουσίας».
«Συμπληρωματικά, μας επισυνάπτουν το Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας για την ουσία CS» [Σημείωση Περιβάλλοντος και Δικαίου:  Στην παρούσα υπόθεση, για πρώτη φορά απασχολεί τον Συνήγορο του Πολίτη το πρόβλημα των πιθανών βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία των πολιτών από τη χρήση δακρυγόνων χειροβομβίδων. Και στην περίπτωση των δακρυγόνων και των ουσιών που αυτά εμπεριέχουν, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη χρήση τους, διότι ορισμένες βλάβες στην υγεία του ανθρώπου μπορεί να είναι στιγμιαίες, μπορεί όμως να δημιουργήσουν και προβλήματα μακροπρόθεσμα, χωρίς να γνωρίζουμε εκ των προτέρων τις επιπτώσεις].
Η συμβολή της Αρχής σε θέματα προστασίας της υγείας του ανθρώπου έχει προκύψει από τη διερεύνηση και αναφορών, καθώς και την εκπόνηση ειδικών εκθέσεων με συγκεκριμένες θεματικές (Ειδική έκθεση του Κύκλου Ποιότητα; Ζωή; για τι; κεραία τηλεφωνία;, η οποία δημοσιεύτηκε το Νοέμβριο του 2003, www.synigoros.gr).
Από τις αναφορές που έχει χειριστεί ο Κύκλος Ποιότητα Ζωής ξεχωρίζει το Πόρισμα που συντάχθηκε με τους αεροψεκασμούς δακοκτονίας στη Νήσο Κέρκυρα και τις βλαβερές επιπτώσεις στην υγεία [Πόρισμα για τους παράνομους αεροψεκασμούς δάκοκτονίας στην Κέρκυρα κατά τα έτη 1999, 2000, 2001 και 2002 με το οργανοφωσφορικό εντομοκτόνο Fenthion (Lebacyd ec 550), της 18.2 www.synigoros.gr και ΠερΔικ 2003,390 (σημ. Β. Βρετού)]. Επίσης, η ηχορύπανση που προκαλείται από καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος  έχει απασχολήσει ειδικότερα τον Συνήγορο του Πολίτη καθώς σημαντικός είναι ο αριθμος υποθέσεων που έχουν καταγραφεί στις ετήσιες εκθέσεις του [Πόρισμα της υπ' αριθ. πρωτ. 11991/11.7.2003 αναφοράς, με θέμα τη χρήση μουσικής από αναψυκτήρια εντός του αισθητικού δάσους «Πευκιάς» στο Ξυλόκαστρο Κορινθίας, το οποίο δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2005, βλ. www.synigoros.gr και ΠερΔικ (σημ. Χ. Αθανασοπούλου)]. Ομοίως πρόσφατα συντάχτηκε Πόρισμα, που αφορούσε τα περιβαλλοντικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου και του αεροπορικού θορύβου, που ανέκυψαν από τη λειτουργία του αερολιμένα του Ηρακλείου [Πόρισμα για τα περιβαλλοντικά προβλήματα από τη λειτουργία του κρατικού αερολιμένα Ηρακλείου, το οποίο δήμοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2006, βλ. www.synigoros.gr και ΠερΔικ 2006.318 (σημ. Β. Βρετού)].
Η ρύπανση του περιβάλλοντος και οι βλαβερές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου έχουν απασχολήσει τόσο την ελληνική όσο και την ευρωπαϊκή έννομη τάξη. Αξίζει να σημειωθεί ότι ειδικότερη αναφορά στην προστασία του ανθρώπου έγινε στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη του 1986 και στη συνέχεια, η σχετική διάταξη ενσωματώθηκε στο άρθρο 174-1 (πρώην 130-1) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Επίσης, στο άρθρο 174-2 κατοχυρώνεται η αρχή της προφύλαξης και της προληπτικής δράσης, συνδεόμενη άμεσα με θέματα που άπτονται της προστασίας της Υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, σημαντική υπήρξε η σχετική νομολογία του ΔΕΚ για τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των και τη λήψη υπ' όψη της αρχής της προφύλαξης.
Ήδη και στο εσωτερικό δίκαιο, οι περισσότερες διατάξεις που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος κάνουν και ειδική μνεία σε θέματα προστασίας και διασφάλισης της υγείας του ανθρώπου. Στα προστατευόμενα αγαθά του ζωτικού χώρου του ανθρώπου περιλαμβάνονται τα σωματικά, όπως η ζωή, η υγεία και η σωματική ακεραιότητα, καθώς και τα ψυχικά, όπως η ψυχική υγεία και ο συναισθηματικός κόσμος. Η προσβολή ενός σωματικού ή ψυχικού αγαθού ως στοιχείου της προσωπικότητας αποτελεί προσβολή του ζωτικού χώρου, όταν απορρέει από πράξη που στρέφεται εναντίον ενός στοιχείου του ζωτικού χώρου [Ι.  Καράκωστας, Περιβάλλον και Δίκαιο, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα. - Κομοτηνή 2006, σελ. 354-355].
Στο σημείο τούτο, θα πρέπει να διακρίνουμε τις περιπτώσεις, κατά τις οποίες μπορεί να προκληθεί βλάβη στη υγεία του ανθρώπου από γεγονός που έλαβε χώρα σε μία δεδομένη στιγμή ή από γεγονότα και περιπτώσεις που η όχληση προς τους πολίτες είναι συχνή και επαναλαμβανόμενη σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας. Τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η ηχορύπανση και εν γένει η εκπομπή θορύβων, οι οποίες αποτελούν προσβολή του ζωτικού χώρου και μπορούν να θεμελιώσουν προσβολή της προσωπικότητας κατά το άρθρο 57 ΑΚ, στο χώρο του ιδιωτικού δικαίου [Ι. Καράκωστας, ό.π., σελ. 359 επ., 371-372].
Δικαστική προστασία παρέχεται και στο πεδίο του δημοσίου δικαίου από τη διάταξη του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, περί αστικής ευθύνης του Δημοσίου. Οι σχετικές δικαστικές αποφάσεις αφοορούν την πλημμελή λήψη αστυνομικών μέτρων και προστασία των πολιτών από τις αστυνομικές αρχές, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση παράλειψης λήψης των αναγκαίων μέτρων κατά τη διάρκεια διαδήλωσης ή ποδοσφαιρικού αγώνα για την πρόληψη τραυματισμών και υλικών ζημιών [ΔΕφΑΘ 4542/1998, ΔΕφΠειρ 758/2002] ή την παράλειψη λήψης αναγκαίων μέτρων τήρησης της τάξεως κατά τη συνεδρίαση ποινικού δικαστηρίου, με συνέπεια την θανάτωση συνηγόρων υπεράσπισης από τον πατέρα θύματος [ΔΕφΑΘ 2795/2001 ΔιΔικ 2002,1350]. Ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση προέκυψε επίσης σε περίπτωση ζημίας ξενοδοχειακής επιχείρησης κατά την διάρκεια ταραχών κατά τον εορτασμό του Πολυτεχνείου, εφ' όσον δεν πρόκειται περί ασυνήθων περιπτώσεων, κείμενων υπεράνω των δυνατοτήτων της αστυνομικής ικανότητας και αναγομένων κατά τον τρόπο αυτό στην έννοια της ανωτέρας βίας [ΔΕφΑΘ 4542/1998, στην εν λόγω απόφαση το δικαστήριο έλαβε υπ' όψη του ότι οι αοτυνομικές αρχές έχουν καθήκον για τη διαφύλαξη της κοινωνικής γαλήνης και ηρεμίας και την προστασία των πολιτών και των δικαιωμάτων τους, ενώ παράλληλα απεφάνθη ότι δεν συντρέχει περίπτωση ανωτέρας βίας, εφ' όσον τα επεισόδια επαναλαμβάνονται από το 1974 και εντεύθεν και η αποτροπή τους δεν υπερέβαινε τις δυνατότητες της αστυνομικής δύναμης. Βλ. σχετικά ΤρΔΠρΑΘ 4737/1995, ΣτΕ 3919/2001. Βλ. επίσης ΣτΕ 944/2005 σχετικά με την αποζημίωση από το Δημόσιο των υλικών ζημιών από τρομοκρατικές πράξεις].
Πρόσφατα δε, σύμφωνα με απόφαση του Τριμελούς διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, κρίθηκε ότι υπήρξε πλημμελής σωματικός έλεγχος των εισερχομένων σε γήπεδο από την ΕΛΑΣ και αποζημιώθηκε φίλαθλος για τον τραυματισμό του από φωτοβολίδα επί τη βάσει του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ για παράνομες παραλείψεις της ΕΛΑΣ. Επιπρόσθετα, επιδικάστηκε χρηματική ικανοποίηση για υλική και ηθική βλάβη, που υπέστη από την απώλεια κατά 80% της όρασης του στον έναν οφθαλμό [ΤρΔΠρΑΘ 3441/2006].
Παρά τη σχετική νομολογία που αναφέρεται στην πλημμελή εκτέλεση των καθηκόντων των αστυνομικών οργάνων και την μη λήψη αναγκαίων μέτρων για την αποφυγή επεισοδίων και προκλήσεων υλικών ζημιών, ωστόσο η χρήση δακρυγόνων ή άλλων ουσιών μπορεί να προσβάλει την υγεία πολιτών είτε άμεσα κατά την εμπλοκή τους σε επεισόδια, είτε έμμεσα ως ανυποψίαστων περαστικών, οι οποίοι μπορεί να ανήκουν και σε ευπαθείς ομάδες, όπως μικρά παιδιά ή ηλικιωμένα άτομα.
Εκ των ανωτέρω αναφερομένων, συνάγεται ότι θα πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερη μέριμνα για τη σύνδεση της προστασίας του περιβάλλοντος με την προστασία της υγείας του ανθρώπου. Η αναγνώριση ενός «οικολογικού δικαίου», το οποίο θα ενέτασσε σε μία διακλαδική προσέγγιση το δίκαιο περιβάλλοντος, το δίκαιο της δημόσιας υγείας, καθώς και τα θέματα προστασίας καταναλωτή από ελαττωματικά προϊόντα, θα συνέβαλε ουσιωδώς στην αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας.
Με τα σχετικά πρόσφατα δεδομένα της ασθένειας των τρελών αγελάδων, της γρίπης των πουλερικών, των προβλημάτων που προκύπτουν από τα μεταλλαγμένα προϊόντα και τα τρόφιμα εν γένει, το περιβάλλον έχει γίνει νοσογόνο και μπορεί να προκαλέσει νέες επιδημίες ή βλάβες στην υγεία των ανθρώπων. Το δίκαιο περιβάλλοντος ενσωματώνει στους κόλπους του προβλήματα, που τίθενται από την ελλιπή προστασία της δημόσιας υγείας. Συνεπώς, η προσπάθεια των νομικών για την παροχή επαρκούς έννομης προστασίας στον πολίτη δεν πρέπει να αποσκοπεί μόνο στην προστασία και διαφύλαξη του περιβάλλοντος, αλλά και στην αποφυγή πρόκλησης σοβαρών βλαπτικών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία.
Χαρίκλεια Κ. Αθανασοπούλου,
Δ.Ν., Δικηγόρος, Ειδική Επιστήμονας
στον Κύκλο Ποιότητας Ζωής
του Συνηγόρου του Πολίτη.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Addthis