Πέμπτη, 13 Σεπτεμβρίου 2018

Υποχρέωση προς λογοδοσία, περισσότεροι διαχειριστές.

Πολυμελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου 537/ 2000.

Αποτελούμενο από τους Δικαστές Εμμανουήλ Βασιλάκη, Πρόεδρο Πρωτοδικών, Αγάπη Τζουλιαδάκη και Ευσεβία Νεονάκη-Εισηγήτρια, Πρωτοδίκες.

Περίληψη. Εάν υπάρχουν περισσότεροι μη διαχειριστές εταίροι, η υποχρέωση του διαχειριστή προς λογοδοσία είναι αδιαίρετη. Στην περίπτωση αυτή, εκτός αντίθετης συμφωνίας στην εταιρική σύμβαση, δεν δημιουργείται από το νόμο ενεργητική σε ολόκληρο ενοχή. Συνεπώς, έκαστος εκ των μη διαχειριστών εταίρων μπορεί να ασκήσει αγωγή λογοδοσίας. Δεν μπορεί, όμως, να αξιώσει την παροχή λογοδοσίας, μόνον για τον εαυτό του, αλλά υποχρεούται να αξιώσει την προς όλους λογοδοσία. 
Η απόφαση αυτή εισήχθη στη ΝΟΜΟΣ με επιμέλεια του συνδρομητή μας κ. Γ. Φραγκούλη.
 Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 10 Μαϊου 2000 για να δικάσει την επόμενη υπόθεση μεταξύ:

 ΤΗΣ ΕΝΑΓΟΥΣΑΣ: .., κάτοικου Ηρακλείου, που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου της Δικηγόρου ...
 ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΜΕΝΟΥ: .., ναυτικού, κάτοικου ... που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου Δικηγόρου του Γιώργου Φραγκούλη.

 Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 754 παρ. 1 ΑΚ. ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του διαχειριστή εταίρου εφαρμόζονται ανάλογα οι περί εντολής διατάξεις των άρθρων 714-723 ΑΚ. Εξάλλου, κατά το άρθρο 718 ΑΚ. ο εντολοδόχος υποχρεούται να παρέχει στον εντολέα πληροφορίες για την υπόθεση που του ανατέθηκε, μετά δε το πέρας της εντολής οφείλει λογοδοσία. Όπως προκύπτει από τις διατάξεις αυτές και ο διαχειριστής ομορρύθμου ή ετερόρρυθμου εμπορικής εταιρίας, μετά τη λήξη της διαχείρισης ή και πριν από αυτή, αν αυτό ορίζεται από την εταιρική σύμβαση ή συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 762 ΑΚ. υποχρεούται σε λογοδοσία προς τους λοιπούς μη διαχειριστές εταίρους σε περίπτωση δε αρνήσεως μπορεί να εξαναγκασθεί με την actio pro socio. Αν υπάρχουν περισσότεροι από ένας μη διαχειριστές εταίροι, η υποχρέωση του διαχειριστή προς λογοδοσία, ως θετική παροχή "επί το ποιήσαι" είναι αδιαίρετη [Π. Βάλληνδας, ΕρμΑΚ στο άρθρο 480, αριθ, 19, Γεωργιάδης- Σταθόπουλος, Αστικός Κώδικας στο άρθρο 480 αριθ περιθ 8]. Στην περίπτωση αυτή [με την επιφύλαξη κάποιας αντίθετης ρήτρας στην εταιρική σύμβαση], δεν δημιουργείται από το νόμο ενεργητική σε ολόκληρο ενοχή, με την έννοια του άρθρου 489 ΑΚ και συνεπώς δεν εφαρμόζεται το άρθρο αυτό, κατά το οποίο επί περισσοτέρων δανειστών της ίδιας παροχής ο καθένας μπορεί να την απαιτήσει σε ολόκληρο, ο οφειλέτης όμως υποχρεούται να την καταβάλλει μόνο μια φορά. Διαφορετικά η παροχή λογοδοσίας σε ένα θα προκαλεί απόσβεση της υποχρέωσης και ως προς τους άλλους. Με τα δεδομένα αυτά [εφ` όσον δηλαδή η υποχρέωση του εταίρου διαχειριστή είναι αδιαίρετη, χωρίς να υπάρχει συγχρόνως ενεργητική σε ολόκληρο ενοχή], είναι πρόδηλο ότι λύση του ζητήματος ποιος μπορεί να ζητήσει επί προσωπικής εταιρίας, με περισσότερους εταίρους λογοδοσία από τον διαχειριστή για την διαχείριση των εταιρικών υποθέσεων και ποιο μπορεί να είναι το αίτημα της σχετικής αγωγής ευρίσκεται στο άρθρο 495 ΑΚ. Σύμφωνα με αυτό, εάν περισσότεροι δικαιούνται να απαιτήσουν ιδιαίτερη παροχή, εφόσον από το νόμο ή τη δικαιοπραξία δεν είναι δανειστές εις ολόκληρο, ο οφειλέτης χρωστάει την παροχή σε όλους μαζί από κοινού, καθένας δε από τους δανειστές δικαιούται να απαιτήσει την παροχή προς όλους. Γεγονός που επήλθε στο πρόσωπο ενός από τους δανειστές ούτε ωφελεί ούτε βλάπτει τους λοιπούς. Συνεπώς, όπως προκύπτει από τον συνδυασμό των παραπάνω, κάθε μη διαχειριστής εταίρος μπορεί, ασκώντας την actio pro socio να εναγάγει τον διαχειριστή εταίρο προς παροχή λογοδοσίας. Δεν μπορεί όμως αυτός να αξιώσει με την παραπάνω αγωγή την παροχή λογοδοσίας μόνο για τον εαυτό του, γιατί δικαιούται να απαιτήσει μόνο την προς όλους, μη διαχειριστές εταίρους, λογοδοσία [ΕφΑθ 5284/1984 ΝοΒ 33.814 όπου και παραπομπές στη νομολογία και θεωρία, Eφθ 365/1961 Αρμ ΙΕ 520, Ανδρουτσόπουλος, η εκκαθάριση των προσωπικών εταιριών, 1971, σελ. 234, Καυκάς, ΕνοχΔ. έκδοση Δ`, άρθρο 754 παρ. 2 σελ` 105].

 Στην κρινόμενη αγωγή η ενάγουσα εκθέτει ότι δυνάμει του με αριθμό ... πρακτικού συμβιβασμού του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, εκπρόσωπος και διαχειριστής της νομίμως συσταθείσας Ο.Ε. με την επωνυμία "........" και για το χρονικό διάστημα από ... μέχρι ..., ορίσθηκε ο εναγόμενος. Ότι αντικείμενο της παραπάνω ομορρύθμου εταιρίας, ήταν η εκμετάλλευση ενός ελαιουργικού συγκροτήματος και ότι κατά το διάστημα που αφορούσε την ελαιοκομική περίοδο 1996-1997 ο εναγόμενος δεν της απέδωσε λογαριασμό για τη διαχείριση της ως άνω περιόδου, ώστε να έχει ως εταίρος γνώση της πορείας των λογαριασμών αυτής και των εταιρικών υποθέσεων. Ζητεί δε με την αγωγή αυτή να υποχρεωθεί ο εναγόμενος-διαχειριστής της εταιρίας, σε λογοδοσία ως προς αυτήν, να υποχρεωθεί επίσης να της καταβάλλει το ποσό των 10.000.000 δρχ ως πιθανολογούμενο [εικαζόμενο] έλλειμμα που αντιστοιχεί στην μερίδα της, καθώς και το ποσό των 7.500.000 δρχ προς αποκατάσταση της ζημίας την οποία υπέστη από την απείθεια του εναγόμενου δοσίλογου προς εκπλήρωση της προς ανακοίνωση λσγαριασμού υποχρέωσης του. Με αυτό το περιεχόμενο κι αίτημα η αγωγή είναι μη νόμιμη και πρέπει να απορριφθεί, γιατί, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν στη μείζονα σκέψη, η υποχρέωση του εναγομένου διαχειριστή της Ο.Ε. είναι αδιαίρετη και δεν υπάρχει συγχρόνως ενεργητική σε ολόκληρο ενοχή και συνεπώς η ενάγουσα δεν δικαιούται να αξιώσει την παροχή λογοδοσίας μόνο προς τον εαυτό της αλλά και προς την άλλη εταίρο ... Επρεπε δηλαδή αυτή να ζητήσει να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να λογοδοτήσει προς όλους τους εταίρους και όχι μόνο προς την ίδια [ενάγουσα]. Η δικαστική δαπάνη πρέπει να συμψηφιστεί λόγω ευλόγου αμφιβολίας της ενάγουσας για την έκβαση της δίκης (ΚΠολΔ 179].

 ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

 Απορρίπτει την αγωγή.
 Συμψηφίζει τη δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων.
------
Παραθέτω απόσπασμα από τις συνταχθείσες και κατατεθείσες από εμένα προτάσεις στην δίκη αυτή:

1ο. Η ενάγουσα ζητεί την παροχή λογοδοσίας μου, εκθέτοντας ότι δεν έμεινε ικανοποιημένη από την εξώδικη λογοδοσία μου, μόνο όμως ως προς αυτήν και όχι, όπως είναι υποχρεωμένη, και ως προς την άλλη εταίρο ... της ομόρρυθμης εταιρίας τους με την επωνυμία “... Ο.Ε.”. Τούτο φαίνεται ολοφάνερα και από την ιστορική βάση της κρινόμενης αγωγής αλλά και από το αιτητικό της. Συγκεκριμένα, στη σελ• 2 αναφέρει αυτολεξεί , “επειδή δικαιούμαι και έχω άμεσο συμφέρον να ζητήσω να υποχρεωθεί ο καθού να μου αποδώσει λόγον της διαχειρήσεως του και μου ανακοινώσει αληθή κλπ” [στίχοι 10-12], στη σελ• 3 δε όπου περιέχεται το αιτητικό της γράφει, “να υποχρεωθεί ούτος να μου ανακοινώσει αληθή και πραγματικόν λογαριασμόν κλπ” [στίχοι 1 επ]. Είναι όμως γνωστό, και από την παλιότερη αλλά και τη νεώτερη θεωρία  [βλ• Π. Βάλληνδα στην ΕρμΑΚ 480 αριθ• περιθ• 19, από τη νεώτερη Γεωργιάδη– Σταθόπουλο ΑΚ 480 αριθ• περιθ• 8 σελ• 669, Κ. Καυκά, ΕνοχΔ, τ΄ Β΄, 19755, άρθρο 754 § 2 δ σελ• 105, εκτεταμένα δε, Β. Αντωνόπουλο, Δίκαιο εμπορικών εταιριών, Ι, 1997, Προσωπικές εταιρίες, σημείωση 278, σελ˙ 158] ότι “αδιαίρετος είναι η υποχρέωσις προς λογοδοσίαν (ΕφΑθ 765/ 1929 Θεμ Μ 898, ΑΠ 2/ 1928 Θεμ ΛΘ 196, ΕφΑθ 132/ 1930 Θεμ ΜΒ 14)”. Κατά την πάγια σύγχρονη νμλγ [ΕφΑθ 5284/ 1984 ΝοΒ 33 [1985].814 [Εισηγητής: ο σημερινός αρεοπαγίτης Γ. Σκαρλάτος] =Αρμεν 40 [1986].842 =ΕΕμπΔ 36.650, Πολ Πρωτ Άρτας 32/ 1997 ΑρχΝ 1999.59, ΠΠρΘες/κης 13.481/ 1996 Αρμεν 51.1345, Μον Πρωτ Τρικάλων 264/ 1989 Δνη 31 [1990].403] “υπαρχόντων πολλών μη διαχειριστών εταίρων, η προς λογοδοσίαν υποχρέωσις του διαχειριστού εταίρου, ως θετική παροχή επί τω ποιήσαι [obligatio faciendi] είναι αδιαίρετος (βλ• Οικονομίδου –Λιβαδά § 136 υπος• 1, Π. Βάλληδα εν ΕρμΑΚ 480 αριθ• 19, Γεωργιάδου–Σταθοπούλου ΑΚ 480 αριθ• 8, Κιτσικοπούλου ΠολΔ υπ´ άρθρα 695-716 § 96, Δ. Ανδρουτσοπούλου, η εκκαθάρισις των προσωπικών εταιριών, 1971, σελ• 234, ΕφΘες/κης 365/ 1961 Αρμ ΙΕ 520, ΑΠ 2/ 1928 Θεμ ΛΘ 196, ΕφΑθ 765/ 1929 Θεμ Μ 898, 132/ 1930 Θεμ ΜΒ 14). Εις την περίπτωσιν ταύτην [επιφυλασσομένης της τυχόν δια της εταιρικής συμβάσεως αντιθέτου ρυθμίσεως] δεν δημιουργείται εκ του νόμου ενεργητική εις ολόκληρον ενοχή υπό την εν άρθρω 489 ΑΚ έννοιαν και συνεπώς δεν ευρίσκει πεδίον εφαρμογής το ρηθέν άρθρον. Ειδικώτερον, εκ των περί προσωπικών εταιριών διατάξεων του ΑΚ όχι μόνον δεν καθιερώνεται, επί πλειόνων εταίρων δικαιουμένων εις λογοδοσίαν παρά του εταίρου διαχειριστού, ενεργητική εις ολόκληρον ενοχή αλλά και σαφώς συνάγεται ότι το είδος τούτο της ενοχής δεν συμπορεύεται προς την υπ´ αυτών γιγνομένην ρύθμισιν των εταιρικών σχέσεων. Πράγματι υπό την εκδοχήν της υπάρξεως ενεργητικής εις ολόκληρον ενοχής θα έδει, κατ´ άρθρον 491 ΑΚ, η υπό του διαχειριστή εταίρου παροχή λογοδοσίας προς τινα των λοιπών εταίρων να αποσβεννύει την υποχρέωσιν του έναντι όλων των εταίρων. Επίσης το αυτό αποτέλεσμα θα έδει να επιφέρει, κατά το ρηθέν άρθρον, και η υπό τινος των λοιπών μη διαχειριστών εταίρων άφεσις χρέους προς τον εταίρον διαχειριστήν, όταν συνομολογήται επί τοιούτω σκοπώ.Τα αποτελέσματα όμως ταύτα δεν εναρμονίζονται προς την αληθή έννοιαν των άρθρων 754 § 1 και ΑΚ  718, βάσει ων ο διαχειριστής εταίρος είναι υπόλογος έναντι πάντων των λοιπών εταίρων δια την διαχείρισιν, αντιμάχονται την αρχήν της ισότητος των εταίρων, παρέχουν εις τον διαχειριστήν εταίρον την δυνατότητα να αποφύγει τον έλεγχον, συμμαχών προς τούτο μετά τινος μη διαχειριστού εταίρου, όστις δέχεται να τω παράσχη άφεσιν χρέους ή να εγκρίνει την προς αυτόν, ως εις ολόκληρον δικαιούχον, παρασχεθείσαν εξώδικον λογοδοσίαν είναι άντικρυς αντίθετα προς το γεγονός ότι η απαλάσσουσα τον διαχειριστήν έγκρισις της εξωδίκου λογοδοσίας δέον να παρέχεται υφ´ όλων των λοιπών μη διαχειριστών εταίρων [βλ• Γεωργακόπουλου, το δίκαιον των εταιριών, Α΄, 1965, σελ• 297, Σκούρα, η νομική ρύθμισις της εκκαθαρίσεως ομορ• εταιρίας, 1979, σελ• 465, Ανδρουτσόπουλον σελ• 289] και γενικώς θέτουν τον εταιρικόν δεσμόν εις δοκιμασίαν μη ενυπάρχουσαν εις τας προθέσεις του νομοθέτου. Υπό τα δεδομένα ταύτα (ήτοι εφ´ όσον η προς λογοδοσίαν υποχρέωσις του εταίρου διαχειριστού είναι αδιαίρετος χωρίς εν αυτώ να υφίσταται και ενεργητική εις ολόκληρον ενοχή) πρόδηλον αποβαίνει ότι η λύσις του ζητήματος ποιος επί προσωπικής εμπορικής εταιρίας με πλείονας εταίρους δύναται μετά την λύσιν της εταιρίας να αξιώσει παρά του διαχειριστού εταίρου λογοδοσίαν δια την υπ´ αυτού γενομένην, διαρκούσης της εταιρίας, διαχείρισιν των εταιρικών υποθέσεων και ποιον δύναται να είναι το αίτημα της σχετικής αγωγής διέρχεται εκ του άρθρου ΑΚ 495. Και είναι μεν αληθές ότι και εις την περίπτωσιν του άνω άρθρου το αίτημα της αγωγής του ενός των πλειόνων δανειστών περί παροχής εις όλους παρίσταται ενίοτε περιττόν πλην τούτο, συμβαίνον όταν η φύσις της ενοχικής σχέσεως ή το είδος της αδιαιρέτου παροχής είναι τοιούτον ώστε η έναντι ενός μόνου δανειστή εκπλήρωσις [άνευ συμπράξεως ή γνώσεως των λοιπών] να αποτελεί εκπλήρωσιν προς όλους, δεν ισχύει και επί της υπό του εταίρου διαχειριστού οφειλομένης λογοδοσίας προς τους λοιπούς μη διαχειριστάς εταίρους, η προς ένα των οποίων παροχή ταύτης, άνευ συμπράξεως και γνώσεως των λοιπών, δεν αποτελεί εκπλήρωσιν της υποχρεώσεως του διαχειριστού και ως προς εκείνους”. Κατά συνέπειαν, βάσει του άνω άρθρου και του ΑΚ 754 § 1, συνεφέλκοντος εις ανάλογον εφαρμογήν και το άρθρον 718, επί προσωπικής εμπορικής εταιρίας, λυθείσης, πας μη διαχειριστής εταίρος εκ των πλειόνων [ή πάντες ομού] δύναται, ποιούμενος χρήσιν της actio pro socio, να εναγάγει τον διαχειριστήν εταίρον προς παροχήν λογοδοσίας, δεν δύναται όμως ούτος να αξιώσει δια της εν λόγω αγωγής την παροχήν της λογοδοσίας μόνον προς εαυτόν, ως δικαιούμενος να απαιτήσει μόνον την προς όλους τους μη διαχειριστάς εταίρους παροχήν ταύτης”. Επομένως η κρινόμενη είναι νόμω αβάσιμη. Η τελευταία αυτή διαπίστωση της νμλγ μας, ότι δηλαδή για να υπάρχει εκπλήρωση σε όλους από κοινού χωρίς σχετικό αίτημα [βλ˙ επίσης για το θέμα αυτό και Π. Βάλληνδα, ΕρμΑΚ 495 αριθ˙ περιθ˙ 16], έχει εφαρμογή στην υπό κρίση περίπτωση, αφού μεταξύ των εταίρων υπάρχει σφοδρή αντιδικία κατόπιν αλλεπάλληλων δικαστικών αγώνων και βαρύτατων κατηγοριών μεταξύ τους! Τούτο αναγνώρισε, μεταξύ άλλων, και η υπ’ αριθμό .../1998 απόφαση του Δικαστηρίου σας [εκδοθείσα κατά την εκούσια δικαιοδοσία επί αίτησης μου για διορισμό άλλου διαχειριστή κατά την ΑΚ 69 και 786 ΚΠολΔ] αποδεχόμενη ότι «Άλλωστε εξ αιτίας των ορατών από τις παραπάνω διαδοχικές δίκες διαφωνιών μεταξύ των εταίρων δεν είναι δυνατή η αναβίωση της νόμιμης διαχείρισης του άρθρου 22 ΕΝ». 
Δημοσίευση σχολίου