Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου 2018

Ελευθερία ή θάνατος;

Bertrand Russel
Bertrand Russel, έχει μέλλον ο άνθρωπος; [έκδοση ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ, 1963, μετάφραση Δ. Πρωτόπαπα, σελίδες 46-54].

Στον Σεβαστό μου Δάσκαλο, αιώνιο έφηβο Αγωνιστή, στον Έλληνα Bertrand Russel, κ. Γεώργιο Κασιμάτη, αφιερώνεται (Γ.Φ).

Ό Πάτρικ Χένρυ, ο Αμερικανός πατριώτης πού αναδείχτηκε στον Πόλεμο για τήν Ανεξαρτησία, είναι γνωστός σήμερα, κυρίως γιατί είχε αναφωνήσει: «Δώσε μου Ελευθερία ή δώσε μου θάνατο». Στο στόμα τών φανατικών αντι -Κομμουνιστών, η κραυγή αυτή έχει γίνει σύνθημα και σημαίνει πώς ένας κόσμος χωρίς ανθρώπους θα ήτανε προτιμότερος από έναν Κομμουνιστικό κόσμο. Ό Πάτρικ Χένρυ όμως εννοούσε ολότελα διαφορετικά τή φράση του αυτή. Υποστήριζε έναν δίκαιον αγώνα, πού, έξ αίτιας της Βρεταννικής αντίδρασης, δέν μπορούσε να θριαμβεύσει χωρίς θυσία Αμερικανών. Συνεπώς, ο θάνατος του μπορούσε να κερδίσει τήν ελευθερία. Μέ τις συνθήκες αυτές, είναι σωστό και δίκαιο να επιδοκιμάζει κανένας το σύνθημα αυτό του Πάτρικ Χένρυ.
Όταν όμως τό ίδιο αυτό σύνθημα χρησιμοποιείται για να δικαιώσει έναν πυρηνικό πόλεμο, το πράγμα διαφέρει. Δέν ξέρουμε ποια θα είναι η έκβαση του πολέμου αυτού. Μπορεί νά σημάνει τό τέλος του ανθρώπινου γένους. Μπορεί να καταλήξει στην επιβίωση λίγων, σκόρπιων ομάδων αναρχουμένων ληστών σ' έναν κόσμο πού θα έχει χάσει κάθε κοινωνική συνοχή. Μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, να σημαίνει αυστηρό Κυβερνητικό δεσποτισμό, όπου θα μοιράζονται μέ δελτίο όλα τα απαραίτητα γιά τή ζωή. Ό Χέρμαν Κάν, πού προσπαθεί να δικαιολογήσει τον πυρηνικό πόλεμο μέ ορισμένες συνθήκες, παραδέχεται πώς στην καλύτερη περίπτωση, ο πόλεμος αυτός θα οδηγήσει σ' εκείνο πού αυτός ονομάζει «σοσιαλισμό τής συμφοράς» (σελ. 438). Τό μόνο πού δέν μπορεί να προκύψει από τον πόλεμο αυτόν είναι η νομοταγής ελευθερία, σαν εκείνη πού ποθούσε ο Πάτρικ Χένρυ, κι' εκείνην πού ισχυρίζονται πώς ποθούν οί σημερινοί θαυμαστές του.
Το να πεθάνει κανένας για έναν εύγενικόν αγώνα, είναι σωστό, αφού ο θάνατος του θα συντελέσει στή νίκη. Αν όμως είναι βέβαιο πώς ο θάνατος σας δέν συντελεί στή νίκη, η πράξη αυτή σημαίνει μονάχα φανατισμό. Και ο φανατισμός αυτός είναι ιδιαίτερα έκδηλος στην περίπτωση εκείνων πού λένε πώς θα προτιμούσαν να χαθεί η ανθρωπότητα παρά νά νικήσει ο Κομμουνισμός ή ό άντι - Κομμουνισμός. Ακόμα κι' αν υποθέσουμε πώς ο Κομμουνισμός είναι τόσο κακός, όσο ισχυρίζονται πώς είναι οί χειρότεροι του εχθροί, υπάρχει πάντοτε η ελπίδα μιας βελτίωσης στίς επερχόμενες γενεές. Κι άν υποθέσουμε πώς ο άντι - Κομμουνισμός είναι τόσο κακός, όσο τόν θεωρούν οί πιο φανατικοί Σταλινικοί, υπάρχει και πάλι η ίδια ελπίδα γιά βελτίωση. Το παρελθόν έχει γνωρίσει πολλές φοβερές τυραννίες, άλλά, μέ τον καιρό, οί τυραννίες αυτές άλλαξαν ή ανατράπηκαν. Όσο υπάρχουν άνθρωποι, η βελτίωση είναι δυνατή. Ενώ ούτε ο Κομμουνισμός ούτε ο άντι - Κομμουνισμός είναι δυνατό νά εγκαθιδρυθούν σ' έναν κόσμο πού θα αποτελείται άπό πτώματα μόνο.
Εκείνοι πού μιλάνε γιά τόν «ελεύθερο κόσμο» και είναι οί πιό δραστήριοι κήρυκες του μίσους εναντίον του Κομμουνισμού, δείχνουν, μέ πολλούς τρόπους, πώς δέν είναι ειλικρινείς στίς επαγγελίες τους. Η Βρεταννική Κυβέρνηση έδειξε πρόσφατα μιά φιλία στην Πορτογαλία, παρ' όλο πού η χώρα αυτή καταπιέζει βίαια τους μή λευκούς πληθυσμούς τής Αγκόλας. Η Ισπανία του Φράνκο έχει σχεδόν πολύ λίγην ελευθερία, όσην και η Ρωσία του Χρουστσώφ, καί όμως η Δύση δείχνει μέ κάθε τρόπο τή φιλία της στην Ισπανία...
Η Άγγλο - Γαλλική εκστρατεία του Σουέζ δέν είχε καλύτερους σκοπούς από τή βάναυση κατάπνιξη τής Ουγγρικής επανάστασης από μέρους των Ρώσων, αν και δέν ήτανε τόσο βλαβερή, όσο η τελευταία, γιατί απέτυχε. Στην Κούβα, στή Γουατεμάλα καί στή Βρεταννική Γουιάνα, οί Δυτικές Δυνάμεις έδειξαν τήν απόφαση τους να καταπνίξουν τους πόθους των κατοίκων τους, άν αυτό ήταν δυνατό καί άν χρειαζότανε, για να κρατήσουν τά Κράτη αυτά στό Δυτικό στρατόπεδο. Τό νά ανήκει κανένας στό Κομμουνιστικό Κόμμα κηρύχτηκε τώρα πρόσφατα στίς Ηνωμένες Πολιτείες «υπονομευτική δραστηριότης». Αυτά όλα είναι εγκλήματα εναντίον τής ελευθερίας. Και όσο μεγαλύτερη γίνεται η διεθνής ένταση, τόσο περισσότερο τέτοια εγκλήματα θα δικαιολογούνται στό όνομα πάντοτε τής ελευθερίας!
Υπάρχει στη Δύση πολύ μεγαλύτερη καθοδήγηση από μέρους του Καθεστώτος, καί πολύ περισσότερη απατηλή προπαγάνδα από όσο νομίζουν πολλοί. Ούτε και αντιλαμβάνεται ο πολύς κόσμος πώς όλοι αυτοί οί περιορισμοί λιγοστεύουν τή διαφορά ανάμεσα στην Ανατολή και στή Δύση, και κάνουν ολότελα κωμική τήν αξίωση τής Δύσης νά λέγεται «Ό Ελεύθερος Κόσμος».
Εξετάστε, π.χ., τό ζήτημα των Αμερικανικών βάσεων στή Μεγάλη Βρετανία. Πόσοι ξέρουν πώς κάθε μιά άπ' αυτές τις βάσεις φιλοξενεί κι' από έναν πυρήνα από αεροπόρους, τόσο πολύ εξασκημένους, ώστε νά μπορούν νά απογειωθούν μέσα σέ ένα ή δύο λεπτά από τή στιγμή του συναγερμού; Ό πυρήνας αυτός είναι ολότελα απομονωμένος από τήν υπόλοιπη φρουρά τής βάσης. Έχει δικό του εστιατόριο, δικό του υπνωτήριο, βιβλιοθήκες, κινηματογράφους κ.τ.λ. και φρουρείται από ένοπλη φρουρά, πού εμποδίζει τους άλλους Αμερικανούς τής βάσης νά έρχονται σέ επαφή μαζί του. Κάθε μήνα περίπου, ο πυρήνας αυτός, μαζί μέ τό Διοικητή του ανακαλείται αεροπορικώς στην Αμερική καί αντικαθίσταται από νέαν ομάδα. Οι άνθρωποι πού ανήκουν στον πυρήνα αυτόν δέν έχουν σχεδόν καθόλου επαφές μέ τους άλλους Αμερικανούς τής βάσης, καί καμιάν — πέρα γιά πέρα — επαφή μέ τους γύρω κατοίκους.
Γεώργιος Κασιμάτης
Είναι φανερό πώς σκοπός αυτών τών μέτρων είναι νά κρατηθούν οί Βρετανοί σέ άγνοια καί νά διατηρηθεί στους άνδρες του πυρήνα αυτού η μηχανική εκείνη υπακοή στίς διαταγές καί στην προπαγάνδα γιά τήν οποίαν έχουν εξασκηθεί. Επί πλέον, οί διαταγές στην ομάδα αυτή δέν δίνονται από τόν Διοικητή της, παρά από τήν Ουάσιγκτον κατ' ευθείαν. Τό νά υποθέτει κανένας πώς η Βρεταννική Κυβέρνηση, σέ στιγμή κρίσης, μπορεί νά ελέγχει τις διαταγές αυτές, είναι καθαρή φαντασιοπληξία. Είναι φανερό πώς κάθε στιγμή η Ουάσιγκτον μπορεί νά στείλει μιά διαταγή, πού θά προκαλέσει Σοβιετικά αντίποινα, τά οποία βέβαια θά εξοντώσουν τόν πληθυσμό τής Μεγάλης Βρετανίας μέσα σέ μιαν ώρα.
Μιά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίπτωση, πού δείχνει τή δύναμη του Καθεστώτος, στην Αμερική τουλάχιστον, είναι η τύχη του Κλώντ Ήθερλυ, του ανθρώπου πού έδωσε τό σύνθημα καί ρίχτηκε η ατομική βόμβα στή Χιροσίμα. Η περίπτωση του αποδείχνει επίσης πώς στον σημερινό κόσμο συμβαίνει συχνά νά χρειάζεται νά παρανομήσει κανένας, άν δέν θέλει νά διαπράξει φρικαλέα εγκλήματα. Ό Ήθερλυ δέν ήξερε τί μπορούσε νά κάνει η βόμβα πού έριξε, καί ένοιωσε φρίκη, όταν διαπίστωσε τις συνέπειες τής πράξης του. Στά επόμενα χρόνια έδειξε — μέ τή διαγωγή του — ανυπακοή στους νόμους, γιά νά τραβήξει τήν προσοχή του κοινού στίς φρικαλεότητες του πυρηνικού πολέμου καί νά λυτρωθεί από τό συναίσθημα τής ενοχής πού τόν βασάνιζε. Οί Αρχές αποφάσισαν τότε νά τόν θεωρήσουν τρελό, καί μιά επιτροπή εξαιρετικά πειθαρχικών ψυχιάτρων επεκύρωσε τήν επίσημη αυτήν άποψη. Ό Ήθερλυ μετάνοιωσε καί ομολόγησε τήν αμαρτία του. Ό Τρούμαν όμως δέν μετάνοιωσε, ούτε ομολόγησε. Διάβασα τις δηλώσεις του Ήθερλυ, πού εξηγούσε τό κίνητρο τών πράξεων του. Οί δηλώσεις αυτές είναι ολότελα λογικές. Τέτοια όμως είναι η δύναμη τής προπαγάνδας, ώστε όλοι σχεδόν, κι' εγώ, φυσικά, μαζί τους, τό πιστέψαμε στ' αλήθεια πώς είχε τρελαθεί. Τώρα δα πρόσφατα, όταν η περίπτωση του Ήθερλυ είχε πια γίνει χτήμα τής δημοσιότητας, επενέβη ο Γενικός Εισαγγελέας τής Ουάσιγκτον, και ο Ήθερλυ, πού έμεινε έξη μήνες κλεισμένος στό τμήμα επικινδύνων φρενοβλαβών μιας κλινικής, μεταφέρθηκε σ' ένα άλλο τμήμα, όπου του δόθηκαν ξεχωριστά προνόμια, και όπου του είπαν πώς θα τόν απελευθερώσουν σέ λίγο, χωρίς άλλην ανάκριση. Δέν τον απελευθέρωσαν όμως, και ο Ήθερλυ δραπέτευσε. Ως τα σήμερα δέν έχει πιαστεί...
Σκεφθήτε τώρα τι συμβαίνει σέ μιαν ανάκριση πού γίνεται στην «Επιτροπή παρακολουθήσεως άντι - Αμερικάνικων ενεργειών» του Κογκρέσου. Αν κάποιος μεσόκοπος, πού είναι αντιπαθής στην Επιτροπή αυτή, τυχαίνει να παρουσιασθεί μπροστά της, ακολουθεί ο ακόλουθος περίπου διάλογος.
Ερώτηση: «Πριν από τριάντα χρόνια, όταν ήσασταν φοιτητής, γνωρίσατε κανέναν Κομμουνιστή;»
Απάντηση:   «Ναί».
Ερώτηση:   «Μάς λέτε το όνομά του;»
Απάντηση:   «Όχι!»
Και ο άτυχος εκείνος πού δίνει μιά τέτοιαν απάντηση, κινδυνεύει τότε να φυλακισθεί «λόγω περιφρονήσεως του Κογκρέσου», εκτός αν σκεφτεί καλύτερα και αποφασίσει νά εξασφαλίσει το σεβασμό της Επιτροπής, προδίνοντας τους φίλους του ή, ακόμα καλύτερα, εφευρίσκοντας ψεύτικες καταγγελίες σέ βάρος τους. Η διαδικασία αυτή, υποτίθεται πώς δικαιολογείται στό όνομα τής ιερής ελευθερίας!
Δέν θέλω να πώ πώς όσα ανάφερα ως τά τώρα αποτελούν απολογία τής ΕΣΣΔ. Η ΕΣΣΔ, ιδίως στην Ουγγαρία και στην Ανατολική Γερμανία, έδειξε φρικαλέα περιφρόνηση και τόση σκληρότητα για κείνους πού καταπιέζει. Και η υποκρισία της δέν είναι μικρότερη από τήν υποκρισία τών Δυτικών: η Κυβέρνηση τής Ανατολικής Γερμανίας, πού στηρίζεται μόνο στή ρωσική στρατιωτική δύναμη, αυτοαποκαλείται «Γερμανική  Δημοκρατική Κυβέρνηση». Το γεγονός όμως πώς η Ανατολή έχει εγκληματήσει δέν αποδείχνει πώς η Δύση είναι αθώα. Η αυτοδικαίωση επικρατεί καί στίς δυό πλευρές και είναι αποκρουστική καί στίς δυο πλευρές.
Μιά άπ' τις φοβερότερες θεωρήσεις τών πυρηνικών όπλων είναι πώς, άν χρησιμοποιηθούν σέ μεγάλη κλίμακα, δέν προκαλούν ζημίες μόνο στους εμπόλεμους, αλλά καί στους ουδέτερους. Οί ουδέτεροι έχουν συνεπώς τό στοιχειώδες δικαίωμα τής αυτοάμυνας, προσπαθώντας νά αποτρέψουν τήν έκρηξη ενός πυρηνικού πολέμου, Όσο κι άν έχει δίκιο μιά χώρα νά διατηρήσει τή δική της μορφή διακυβέρνησης, έστω καί άν οί άλλες χώρες δέν τό επιθυμούν, τό δικαίωμα αυτό δέν περιλαμβάνει καί τό δικαίωμα τής εξόντωσης του πληθυσμού τών χωρών εκείνων πού δέν θέλουν νά πάρουν μέρος στον καυγά. Πώς είναι δυνατό να υποστηρίζει κανένας ότι, επειδή δέν μάς αρέσει ο Κομμουνισμός, έχουμε τό δικαίωμα νά θανατώσουμε αναρίθμητους κατοίκους τής Ινδίας καί τής Αφρικής, πού θέλουν μονάχα νά τους αφήσουμε ήσυχους; Είναι δυνατό νά θεωρηθεί δημοκρατία αυτό; Μήπως η δημοκρατία δέν απαιτεί τά ουδέτερα έθνη νά μήν παρασύρονται στον πόλεμο χωρίς τή συγκατάθεση τους;
Πάρτε γιά παράδειγμα τό πρόβλημα τού Βερολίνου. Βλέπω μέ φρίκη πώς τόσο οί Ηνωμένες Πολιτείες όσο καί η ΕΣΣΔ προτιμούν τον πυρηνικό πόλεμο παρά νά δεχτούν τή λύση πού δέν τους αρέσει. Τέτοιες προθέσεις πού συνεπάγονται αφάνταστες φρικαλεότητες γιά ολόκληρη τήν ανθρωπότητα, είναι αφόρητες. Η κακία του Κρεμλίνου ή τής Γουώλ Στρήτ, είναι το βασικό δόγμα τών φανατικών καί τών δύο πλευρών πού τους έχει τόσο τυφλώσει, ώστε δέν αντιλαμβάνονται τό κοινό τους συμφέρον, πού είναι νά σωθούν από τήν κοινή καταστροφή μέ τά σύγχρονα όπλα. Καί οί δυο παρατάξεις έχουν τυφλωθεί από τό αμοιβαίο μίσος. Στις διαπραγματεύσεις τους δέν υπάρχει καμιά επιθυμία γιά συμφωνία. Και οί δυό προσπαθούν νά αποτρέψουν μονάχα μιά διπλωματικήν επιτυχία τής αντίθετης παράταξης.
Πίσω από τό αμοιβαίο αυτό μίσος βρίσκονται μερικά ανθρώπινα πάθη, καί ιδίως η αλαζονεία, η καχυποψία, ο φόβος και ο πόθος για δύναμη. Οι διαπραγματευόμενοι υπερηφανεύονται όταν αντιτίθενται στίς λογικές υποχωρήσεις, καί σ' αυτό τους υποστηρίζει συνήθως η κοινή γνώμη τών χωρών τους. Η καχυποψία - πού δέν είναι καθόλου αβάσιμη, όσο οί σημερινές διαθέσεις επικρατούν καί στίς δύο πλευρές - κάνει τήν κάθε πλευρά νά βλέπει στίς προτάσεις της άλλης μιά παγίδα πού αποβλέπει στο νά δεσμεύσει τάχα τους δικούς μας αθώους αντιπροσώπους χάρη στή διαβολική πονηριά τών αντίπαλων. Ό φόβος - πού κι' αυτός δικαιολογείται μέ τις σημερινές περιστάσεις - έχει, όπως γίνεται συχνά, σάν συνέπεια νά προκαλεί παράλογες αντιδράσεις, πού αυξάνουν ακόμα περισσότερο τόν κίνδυνο. Πρόκειται γιά ένα κοινότατο φαινόμενο στην ιδιωτική ζωή, πολύ γνωστό στους ψυχιάτρους. Όταν αισθάνεται φόβο, ο άνθρωπος δέν σκέφτεται λογικά, παρά αντιδρά μέ ενστιχτώδη, ζωώδη τρόπο. Είχα κάποτε έναν γάιδαρο, πού τόν κρατούσα σ' ένα υπόστεγο. Τό υπόστεγο έπιασε μιά μέρα φωτιά, καί χρειάστηκαν αρκετοί ρωμαλέοι άνθρωποι γιά νά τραβήξουν τό ζώο έξω. Αν τόν άφηναν μόνο του, ο γάιδαρος, παράλυτος από φόβο, θά είχε καεί. Η κατάσταση τών Μεγάλων Δυνάμεων σήμερα, μοιάζει πολύ μέ τά καμώματα αυτού του γαϊδάρου. Ιδίως, στό ζήτημα του αφοπλισμού. Κάθε παράταξη είναι τρομοκρατημένη από τά πυρηνικά όπλα της άλλης, καί προσπαθεί νά εξασφαλισθεί, αυξάνοντας τό δικό της απόθεμα πυρηνικών όπλων. Η άλλη πλευρά, φυσικά, κάνει τό ίδιο, μέ συνέπεια: όλα τά μέτρα πού λαμβάνονται γιά νά μειωθεί ο πυρηνικός κίνδυνος, τόν αυξάνουν.
Ό πόθος τής δύναμης είναι, ίσως, ένα, ακόμα ισχυρότερο, κίνητρο πού παρασέρνει τά Έθνη νά ασκούν παράλογη πολιτική. Παρ' όλο πού η ατομική καυχησιολογία θεωρείται ένδειξη κακής ανατροφής, η εθνική καυχησιολογία θαυμάζεται - άπό τους συμπατριώτες τουλάχιστον τών καυχησιάρηδων... Σέ όλη τή διάρκεια τής Ιστορίας, μεγάλα Έθνη έχουν καταστραφεί γιατί δέν ήθελαν νά παραδεχτούν πώς η δύναμη τους έχει μερικά όρια. Η κατάκτηση του κόσμου ήταν μιά παραίσθηση, πού οδήγησε τό ένα εθνος ύστερα από τό άλλο στην καταστροφή. Η Γερμανία του Χίτλερ είναι τό πιό πρόσφατο παράδειγμα. Ανατρέχοντας στό χρόνο, βρίσκουμε καί πολλά άλλα παραδείγματα. Τά πιό αξιοσημείωτα είναι ο Ναπολέων, ο Τσεγγίς - Χάν καί ο Αττίλας. Εκείνοι πού θεωρούν τή Βίβλο τής Γενέσεως σάν ιστορικό χρονικό, μπορούν νά δουν στον Κάιν τό πρώτο παράδειγμα: ο Κάιν μπορούσε πολύ καλά νά είχε σκεφτεί πώς εξολοθρεύοντας τόν Άβελ, θά γινόταν κυρίαρχος τών ερχόμενων γενεών. Όταν ο Χρουστσώφ απειλεί νά «θάψει τή Δύση», κι' όταν ο Ντάλλες είχε πει: «θά μπορούσαμε νά κερδίσουμε τό θερμό πόλεμο», αναθυμάμαι τά παραδείγματα τής τρέλας αυτής, πού μας προσφέρει τό παρελθόν.
Καί είναι πραγματική τρέλα, ακόμα καί από τήν άποψη του ίδιου του συμφέροντος μας. Τό νά σπείρεις τήν καταστροφή, τήν αθλιότητα καί τό θάνατο στή χώρα σου, όπως καί στή χώρα του αντιπάλου σου, είναι μία πράξη τρελού. Αν η Ανατολή καί η Δύση μπορούσαν νά σταματήσουν τήν έχθρα τους, θά μπορούσαν ν' αφιερώσουν τις επιστημονικές τους ικανότητες γιά τό δικό τους τό καλό, νά ζήσουν χωρίς τό άγχος του φόβου πού δημιούργησαν μόνες τους. Γιατί η ρίζα του κακού βρίσκεται στίς καρδιές τών ανθρώπων. Τά τεράστια όργανα τρόμου, πού έχουν κατασκευαστεί, είναι τά ορατά μνημεία τών κακών μας παθών. Τίποτε στον μή ανθρώπινο κόσμο δέν δικαιολογεί τήν εχθρότητα πού υπάρχει. Τό κακό βρίσκεται στό μυαλό τών ανθρώπων, καί μόνο μέ τή διαφώτιση τους μπορεί νά βρεθεί θεραπεία.
Υπάρχουν μερικοί πού λένε: «Ό πόλεμος ταιριάζει στην ανθρώπινη φύση, κι' αυτή δέν αλλάζει. Πρέπει ν' αναστενάξουμε καί νά τό πάρουμε απόφαση». Αυτό όμως τό λένε μονάχα εκείνοι  πού  αναστενάζουν υποκριτικά.  Δέν υπάρχει αμφιβολία  ότι έχουμε ανάμεσα μας κι' έθνη πού συμπαθούν τή βία, αλλά η ανθρώπινη φύση δέν φταίει γι' αυτό. Τα άτομα πού έχουν δολοφονικές τάσεις, χαλιναγωγούνται μέ τον ποινικό νόμο, καί οί περισσότεροι από μας δέν βρίσκουν τή ζωή αφόρητη, επειδή τάχα δέν μας αφήνουν να σκοτώνουμε... Τό ίδιο ισχύει και γιά τα Έθνη, όσο κι' άν δεν τό παραδέχονται οί πολεμοκάπηλοι. Η Σουηδία έχει νά πολεμήσει από τα 1814. Κανένας όμως Σουηδός, από όσους γνώρισα, δέν έδειχνε συμπτώματα παρακμής επειδή του είχε λείψει ό πόλεμος. Υπάρχουν πολλές μορφές ειρηνικού ανταγωνισμού, πού δέν είναι επικίνδυνες, και σ' αυτές, τό μαχητικό ένστικτο των ανθρώπων μπορεί να βρει πλήρη ικανοποίηση. Οί πολιτικές διαμάχες στα πολιτισμένα Έθνη δημιουργούν εκείνα ακριβώς τά πάθη, πού θα οδηγούσαν σέ πόλεμο, άν παρουσιάζονταν σέ διαφορετικά Έθνη. Οί δημοκρατικοί πολιτικοί έχουν συνηθίσει στους περιορισμούς πού επιβάλλει ό νόμος. Τό ίδιο θα συνέβαινε και στίς διεθνείς σχέσεις, άν υπήρχε ένας πολιτικός μηχανισμός, πού θα ρύθμιζε τις φιλονικίες, και άν οί άνθρωποι συνήθιζαν νά τόν σέβονται. Πρίν από λίγο ακόμα, οί ατομικές φιλονικίες λύνονταν μέ μονομαχίες, καί όσοι υποστήριζαν τό θεσμό αυτό, έλεγαν πώς η κατάργηση τής μονομαχίας αντιβαίνει στην ανθρώπινη φύση. Ξεχνούσαν, όπως ακριβώς καί οί σημερινοί πολεμοκάπηλοι, πώς αυτό πού λέγεται «ανθρώπινη φύση», είναι, σ' ένα μεγάλο του μέρος, αποτέλεσμα τής συνήθειας, τής παράδοσης καί τής παιδείας, καί στον πολιτισμένον άνθρωπο, μονάχα ένα απειροελάχιστο μέρος της αποτελείται από πρωτόγονα ένστιχτα. Αν ό κόσμος ζούσε λίγες γενιές χωρίς πόλεμο, ό πόλεμος θα φαινότανε τόσο παράλογος, όσο καί η μονομαχία φαίνεται σήμερα σέ μας. Ασφαλώς καί τότε θά υπάρχουν μανιακοί, πού θά θέλουν νά χύσουν αίμα. Οί μανιακοί όμως αυτοί θά πάψουν νά σχηματίζουνε Κυβερνήσεις.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Γραφή σχολίων σε greeklish σημαίνει διαγραφή τους!