Σάββατο, 24 Νοεμβρίου 2018

Για τις αρχές της Πολιτικής Ηθικής (8η Πλυβιόζ Έτους ΙΙ ή 5-2-1794).

Max. Robespierre
Maximilian Robespierre, Αρετή και Τρομοκρατία [έκδοση ΕΙΚΟΣΤΟΣ ΠΡΩΤΟΣ, 2008, μετάφραση Θάνου Σαμαρτζή, σελίδες 216-241].

Ο Ροβεσπιέρος παρουσίασε στην Συμβατική, εξ ονόματος της Επιτροπής Κοινής Σωτηρίας, τις καταστατικές ηθικές αρχές της γαλλικής κυβέρνησης, ένα μήνα πριν από τα ψηφίσματα του Σαιν-Ζυστ κατά τον μήνα Βαντόζ (Τα ψηφίσματα του μήνα Βαντόζ είχαν στόχο την κατάσχεση της περιουσίας των «εχθρών της επανάστασης» και το μοίρασμα της στους φτωχούς. Δεν είχαν ακόμη προλάβει καλά-καλά να τεθούν σε εφαρμογή και καταργήθηκαν). Ο λόγος αντιτάσσεται και στις δύο «αντίπαλες φατρίες», τους «μετριοπαθείς» (Κάμιλλος Ντεμουλέν) και τους «υπερεπαναστάτες» (Εμπέρ) [Hebert].

Πολίτες αντιπρόσωποι του λαού,
Εκθέσαμε, πριν από λίγο καιρό, τις αρχές της εξωτερικής μας πολιτικής: είμαστε σήμερα εδώ για να αναπτύξουμε τις αρχές της εσωτερικής μας πολιτικής.
Αφού για καιρό πορεύτηκαν στα τυφλά, σαν να τους παρέσυρε το ρεύμα των αντίπαλων φατριών, οι αντιπρόσωποι του γαλλικού λαού τελικά επέδειξαν χαρακτήρα και ανέδειξαν κυβέρνηση. Μια αιφνίδια αλλαγή στις τύχες του έθνους ανήγγειλε στην Ευρώπη την αναγέννηση που συντελέστηκε στην εθνική αντιπροσωπεία. Όμως, ακόμα και τώρα που μιλάω, οφείλουμε να δεχθούμε πως καθοδηγήθηκε, σε τούτες τις τόσο θυελλώδεις περιστάσεις, από την αγάπη για το αγαθό και από την αίσθηση των αναγκών της πατρίδας, κι όχι από μια επακριβή θεωρία και συγκεκριμένους κανόνες συμπεριφοράς, που δεν είχαμε καν την ευχέρεια να σχεδιάσουμε.
Είναι καιρός να ξεκαθαρίσουμε τον στόχο της επανάστασης, και το σημείο όπου θέλουμε να καταλήξουμε. Είναι καιρός να λογοδοτήσουμε στους εαυτούς μας, και για τα εμπόδια που συνεχίζουν να μας απομακρύνουν από τον στόχο αυτό, και για τα μέσα που πρέπει να υιοθετήσουμε προκειμένου να τον επιτύχουμε: ιδέα απλή και σημαντική, που φαίνεται να μην την αντιλήφθηκε κανείς προηγουμένως. Πώς να τολμήσει να την υλοποιήσει μια δειλή και διεφθαρμένη κυβέρνηση; Ένας βασιλιάς, μια αλαζονική σύγκλητος, ένας Καίσαρας, ένας Κρόμγουελ πρέπει πρώτα απ' όλα να καλύψουν τα σχέδια τους μ' ένα θρησκευτικό πέπλο, να συμβιβαστούν με όλες τις διαστροφές, να κανακέψουν όλα τα κόμματα, να συντρίψουν την παράταξη των φιλάρετων ανθρώπων, να καταπιέσουν ή να ξεγελάσουν τον λαό, προκειμένου να φτάσουν στον στόχο της δόλιας φιλοδοξίας τους. Αν δεν είχαμε να πραγματοποιήσουμε μια μεγαλύτερη αποστολή, αν το θέμα αφορούσε απλώς τα συμφέροντα μιας φατρίας ή μιας νέας αριστοκρατίας, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε, σαν ορισμένους συγγραφείς αμαθείς και διεστραμμένους, ότι το σχέδιο της Γαλλικής Επανάστασης ήταν γραμμένο με κάθε λεπτομέρεια στα βιβλία του Τάκιτου και του Μακιαβέλι, και να αναζητήσουμε τα καθήκοντα των αντιπροσώπων στην ιστορία του Αυγούστου, του Τιβέριου, του Βεσπασιανού ή ακόμα και στην ιστορία ορισμένων Γάλλων νομοθετών. Διότι, πέρα από κάποιες αποχρώσεις δολιότητας και βαναυσότητας, όλοι οι τύραννοι μοιάζουν μεταξύ τους.
Όσο για μας, είμαστε σήμερα εδώ για να εμπιστευτούμε στην οικουμένη τα πολιτικά σας μυστικά, ώστε όλοι οι φίλοι της πατρίδας να μπορούν να συστρατευτούν κάτω από την φωνή του λόγου και του δημόσιου συμφέροντος· ώστε το γαλλικό έθνος και οι αντιπρόσωποι του να γίνουν σεβαστοί σε όλες τις χώρες της οικουμένης όπου θα μπορέσει να φτάσει η γνώση των αληθινών αρχών ώστε οι μηχανορράφοι που επιδιώκουν διαρκώς να αντικαταστήσουν άλλους μηχανορράφους να κριθούν με κανόνες σαφείς και εύκολους.
Οι προφυλάξεις αυτές πρέπει να ληφθούν εγκαίρως και να παραδώσουμε το πεπρωμένο της ελευθερίας στα χέρια της αλήθειας, η οποία είναι αιώνια, και όχι στα χέρα των ανθρώπων, που είναι εφήμεροι, ώστε αν η κυβέρνηση λησμονήσει τα συμφέροντα του λαού, ή ξαναπέσει στα χέρια διεφθαρμένων ανθρώπων, ακολουθώντας την φυσική ροή των πραγμάτων, το φως των αναγνωρισμένων αρχών να φωτίσει τις προδοσίες και κάθε καινούργια φατρία να βρίσκει τον θάνατο και μόνο με την σκέψη του εγκλήματος.
Μακάριος ο λαός που μπορεί να φτάσει σε αυτό το σημείο. Διότι, όποιες προσβολές κι αν ετοιμάζονται σε βάρος του, είναι ανεξάντλητοι οι πόροι που διαθέτει μια τάξη πραγμάτων όπου ο λόγος αποτελεί το εχέγγυο της ελευθερίας!
Ποιος είναι ο στόχος στον οποίο προσβλέπουμε; Η ειρηνική απόλαυση της ελευθερίας και της ισότητας· το βασίλειο της αιώνιας δικαιοσύνης, της οποίας οι νόμοι, έχουν χαραχτεί, όχι σε μάρμαρο ή σε πέτρα, αλλά στις καρδιές όλων των ανθρώπων, ακόμη και στην καρδιά του σκλάβου που τις λησμονεί, και του τυράννου που τις αρνείται.
Επιθυμούμε μια τάξη πραγμάτων όπου οι νόμοι θα έχουν αλυσοδέσει όλα τα ταπεινά και βάρβαρα πάθη, και θα 'χουν ξυπνήσει τα πάθη τα ευεργετικά και τα γενναιόδωρα. Όπου η φιλοδοξία θα είναι η επιθυμία να δικαιούσαι την δόξα και να υπηρετείς την πατρίδα. Όπου οι διακρίσεις θα γεννιούνται από την ισότητα. Όπου ο πολίτης θα υποτάσσεται στον αξιωματούχο, ο αξιωματούχος στον λαό, και ο λαός στην δικαιοσύνη. Όπου η πατρίδα θα διασφαλίζει την ευημερία του κάθε ατόμου και όπου το κάθε άτομο θα απολαμβάνει με περηφάνεια την ευημερία και την δόξα της πατρίδας. Όπου οι ψυχές θα μεγαλύνονται από την διαρκή επικοινωνία των δημοκρατικών αισθημάτων και από την ανάγκη να κερδίσεις την εκτίμηση ενός μεγάλου λαού. Όπου οι τέχνες θα είναι ο διάκοσμος της ελευθερίας που τις εξευγενίζει, το εμπόριο θα είναι πηγή του δημόσιου πλούτου και όχι μονάχα της τερατώδους χλιδής λίγων οίκων.
Θέλουμε να αντικαταστήσουμε στην χώρα μας τον εγωισμό με την ηθική, την φιλοδοξία με την εντιμότητα, τις συνήθειες με τις αρχές, τον καθωσπρεπισμό με το καθήκον, την τυραννία των συρμών με το κράτος του λόγου, την περιφρόνηση της δυστυχίας με την περιφρόνηση της κακίας, την αλαζονεία με την περηφάνεια, την ματαιοδοξία με την μεγαλοψυχία, την φιλοχρηματία με την φιλοτιμία, τις καλές κοσμικές σχέσεις με τους καλούς ανθρώπους, την μηχανορραφία με την αξιοκρατία, το πνευματώδες με το ιδιοφυές, τον εντυπωσιασμό με την αλήθεια, τα άγχη της πλεονεξίας με την χάρη της ευτυχίας, την μικρότητα των μεγάλων με το μεγαλείο του ανθρώπου, έναν λαό χαριεντιζόμενο, επιπόλαιο και κακομοίρικο με έναν λαό μεγαλόψυχο, ισχυρό και ευτυχισμένο. Με άλλα λόγια, θέλουμε να αντικαταστήσουμε όλες τις διαστροφές και τις γελοιότητες της μοναρχίας με τις αρετές και τα θαύματα της λαϊκής πολιτείας.
Θέλουμε, με μια λέξη, να πραγματώσουμε το θέλημα της φύσης, να εκπληρώσουμε το πεπρωμένο της ανθρωπότητας, να επαληθεύσουμε τις υποσχέσεις της φιλοσοφίας, να καθαιρέσουμε την κυριαρχία του εγκλήματος και της τυραννίας. Ώστε η Γαλλία, άλλοτε διακεκριμένη ανάμεσα στις υπόδουλες χώρες, να υπερκεράσει την δόξα όλων των ελεύθερων λαών, και να καταστεί πρότυπο των εθνών, τρόμος των καταπιεστών, παρηγοριά των καταπιεσμένων, κόσμημα της οικουμένης, και σφραγίζοντας το έργο μας με το αίμα μας, να μπορέσουμε να δούμε να λαμπυρίζει η χαραυγή της οικουμενικής ευδαιμονίας. Αυτή είναι η φιλοδοξία μας, αυτός είναι ο στόχος μας.
Ποια είναι η φύση της κυβέρνησης που θα μπορούσε να πραγματοποιήσει αυτά τα θαύματα; Μονάχα η δημοκρατική κυβέρνηση, η κυβέρνηση μιας λαϊκής πολιτείας: οι δύο αυτές λέξεις είναι συνώνυμες, παρά τις καταχρήσεις της δημώδους γλώσσας. Διότι η αριστοκρατία δεν αποτελεί περισσότερο μια λαϊκή πολιτεία απ' ό,τι η μοναρχία. Η δημοκρατία δεν είναι ένα κράτος όπου ο λαός, σε διαρκή συνέλευση, ρυθμίζει μόνος του όλες τις δημόσιες υποθέσεις, ούτε και ένα κράτος όπου εκατό χιλιάδες τμήματα του λαού λαμβάνουν αποφάσεις για ολόκληρη την κοινωνία μέσα από μεμονωμένα, βεβιασμένα και αντιφατικά μέτρα: μια τέτοια κυβέρνηση δεν υπήρξε ποτέ, και ο μόνος λόγος ύπαρξης της θα ήταν να επαναφέρει τον λαό στον δεσποτισμό.
Η δημοκρατία είναι ένα καθεστώς όπου ο κυρίαρχος λαός, καθοδηγούμενος από νόμους που είναι δικό του έργο, κάνει μόνος του ό,τι μπορεί να κάνει καλά, και μέσω εκπροσώπων ό,τι δεν μπορεί να κάνει ο ίδιος. Επομένως, πρέπει να αναζητήσετε στις αρχές της δημοκρατικής διακυβέρνησης τους κανόνες της πολιτικής συμπεριφοράς σας.
Όμως, για να θεμελιώσετε και να εδραιώσετε την δημοκρατία, για να φτάσετε στην ειρηνική επικράτηση των συνταγματικών νόμων, πρέπει να τελειώσει ο πόλεμος της ελευθερίας ενάντια στην τυραννία και να διασχίσετε με επιτυχία τις θύελλες της επανάστασης: αυτός είναι ο στόχος του επαναστατικού συστήματος που θεμελιώσατε. Πρέπει, λοιπόν, επίσης να διευθετήσετε την συμπεριφορά σας με βάση τις θυελλώδεις περιστάσεις στις οποίες βρίσκεται η λαϊκή πολιτεία. Και το σχέδιο της διοίκησης σας πρέπει να είναι το αποτέλεσμα του πνεύματος της επαναστατικής κυβέρνησης, σε συνδυασμό με τις γενικές αρχές της δημοκρατίας.
Τώρα, ποια είναι η θεμελιώδης αρχή της δημοκρατικής ή λαϊκής κυβέρνησης, δηλαδή το ουσιώδες κίνητρο που την στηρίζει και την κινητοποιεί; Η αρετή. Μιλώ για την δημόσια αρετή που επιτέλεσε τόσα και τόσα θαύματα στην Ελλάδα και την Ρώμη, και που πρέπει να παράξει ακόμα περισσότερα και πιο λαμπρά στην δημοκρατική Γαλλία. Μιλώ γι' αυτή την αρετή που δεν είναι άλλο πράγμα από την αγάπη για την πατρίδα και τους νόμους της. Όμως, εφόσον η ουσία της λαϊκής πολιτείας ή της δημοκρατίας είναι η ισότητα, συνεπάγεται ότι η αγάπη για την πατρίδα εμπεριέχει αναγκαστικά την αγάπη για την ισότητα.
Είναι αλήθεια ότι αυτό το υψηλό αίσθημα προϋποθέτει την προτίμηση για το δημόσιο συμφέρον έναντι όλων των ιδιωτικών συμφερόντων. Συνεπάγεται ότι η αγάπη για την πατρίδα προϋποθέτει επίσης όλες τις αρετές ή μάλλον τις παράγει: διότι τι άλλο είναι πέρα από το σθένος της ψυχής που την καθιστά ικανή για αυτές τις θυσίες; Και πώς είναι δυνατόν ο δούλος της πλεονεξίας και της φιλοδοξίας, π.χ., να μπορέσει να θυσιάσει το είδωλο του για την πατρίδα;
Η αρετή είναι όχι μονάχα η ψυχή της δημοκρατίας, αλλά δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο μέσα σ' αυτό το σύστημα διακυβέρνησης. Στην μοναρχία, γνωρίζω μόνο ένα άτομο που μπορεί να αγαπά την πατρίδα, και που, γι' αυτό τον λόγο, δεν έχει ανάγκη την αρετή: τον μονάρχη. Ο λόγος είναι ότι απ' όλους τους κατοίκους της επικράτειας του, ο μονάρχης είναι ο μόνος που έχει πατρίδα. Δεν είναι άλλωστε ο κυρίαρχος, τουλάχιστον στην πράξη; Δεν βρίσκεται στην θέση του λαού; Και τι είναι η πατρίδα, αν όχι η χώρα όπου είμαστε πολίτες και μέλη του κυριάρχου;
Απ' αυτή την αρχή προκύπτει επίσης ότι στα αριστοκρατικά κράτη, η λέξη πατρίδα έχει νόημα μονάχα για τις οικογένειες των πατρικίων που κατέλαβαν την κυριαρχία.
Μόνο στην δημοκρατία το κράτος είναι αληθινή πατρίδα όλων των ατόμων που το απαρτίζουν, και όσοι είναι οι πολίτες του τόσοι είναι και οι υπερασπιστές των σκοπών του. Αυτή είναι η πηγή της ανωτερότητας των ελεύθερων λαών έναντι όλων των άλλων. Αν η Αθήνα και η Σπάρτη θριάμβευσαν απέναντι στους τυράννους της Ασίας, και οι Ελβετοί απέναντι στους τυράννους της Ισπανίας και της Αυστρίας, ο λόγος είναι αυτός και μόνον αυτός.
Όμως οι Γάλλοι είναι ο πρώτος λαός του κόσμου που εγκαθίδρυσε την αληθινή δημοκρατία, καλώντας όλους τους ανθρώπους στην ισότητα και στην πληρότητα των δικαιωμάτων του πολίτη. Αυτός είναι, κατά την γνώμη μου, ο πραγματικός λόγος που θα νικηθούν όλοι οι συνασπισμένοι ενάντια στην Λαϊκή Πολιτεία βασιλιάδες.
Οι αρχές που εκθέσαμε οδηγούν σε σπουδαία συμπεράσματα. Εφόσον ψυχή της Λαϊκής Πολιτείας είναι η αρετή, η ισότητα, και στόχος σας είναι να θεμελιώσετε, να εδραιώσετε την Λαϊκή Πολιτεία, συνεπάγεται πως πρώτος κανόνας της πολιτικής συμπεριφοράς σας πρέπει να είναι το να σχετίζετε όλες σας τις ενέργειες με την διατήρηση της ισότητας και την ανάπτυξη της αρετής. Διότι πρώτο μέλημα του νομοθέτη πρέπει να είναι η θωράκιση της αρχής της διακυβέρνησης. Έτσι, καθετί που τείνει να διεγείρει την αγάπη για την πατρίδα, να εξαγνίσει τα ήθη, να εξυψώσει τις ψυχές, να κατευθύνει τα πάθη της ανθρώπινης καρδιάς προς το δημόσιο συμφέρον, πρέπει να το υιοθετήσετε ή να το καθιερώσετε. Καθετί που τείνει να τα επικεντρώσει στην ιταμότητα του προσωπικού εγώ, να ξυπνήσει την όρεξη για τα μικρά πράγματα και την περιφρόνηση για τα μεγάλα, πρέπει να το απορρίψετε ή να το εξαλείψετε. Στο σύστημα της Γαλλικής Επανάστασης, αυτό που αντιτίθεται στην ηθική αντιτίθεται και στην πολιτική, αυτό που διαφθείρει είναι αντιεπαναστατικό. Η αδυναμία, οι διαστροφές, οι προκαταλήψεις είναι το μονοπάτι του δεσποτισμού. Ίσως κάτω από το βάρος των παλιών μας συνηθειών, ίσως από την αδιόρατη ροπή της ανθρώπινης αδυναμίας, παρασυρόμαστε προς τις κίβδηλες ιδέες και τα μικρόψυχα αισθήματα και λιγότερο πρέπει να απολογηθούμε για τις υπερβολές της ενεργητικότητας και περισσότερο για τις υπερβολές της αδυναμίας. Ο μεγαλύτερος ίσως σκόπελος που έχουμε να αποφύγουμε δεν είναι η φλογερότητα του ζήλου, αλλά η ραθυμία απέναντι στο αγαθό και ο φόβος απέναντι στην τόλμη μας. Κρατήστε ψηλά λοιπόν χωρίς σταμάτημα την ιερή δίψα της δημοκρατικής διακυβέρνησης και μην την αφήνετε να πέσει. Δεν χρειάζεται να πω ότι δεν θέλω εδώ να δικαιολογήσω καμία υπερβολή. Και οι πιο ιερές αρχές γίνονται αντικείμενα καταχρήσεων. Είναι έργο της σοφίας της κυβέρνησης να λαμβάνει υπ' όψη τις περιστάσεις, να αδράττει την στιγμή, να επιλέγει τα μέσα. Διότι ο τρόπος προετοιμασίας των μεγάλων πραγμάτων αποτελεί ουσιώδες τμήμα του ταλέντου υλοποίησης των πραγμάτων αυτών, με τον ίδιο τρόπο που η σοφία αποτελεί τμήμα της αρετής.
Πρόθεση μας δεν είναι ρίξουμε την Γαλλική Λαϊκή Πολιτεία στα καλούπια της Σπάρτης. Δεν θέλουμε να της δώσουμε ούτε την σκοτεινή αυστηρότητα ούτε την διαφθορά των μοναστηριών. Σας παρουσιάσαμε, σε όλη της την καθαρότητα, την ηθική και πολιτική αρχή της λαϊκής διακυβέρνησης. Έχετε λοιπόν μια πυξίδα που μπορεί να σας καθοδηγήσει μέσα στις θύελλες όλων των παθών, και τους στροβίλους των μηχανορραφιών που σας περιβάλλουν. Έχετε την λυδία λίθο με βάση την οποία μπορείτε να αξιολογήσετε όλους σας τους νόμους, όλες τις προτάσεις που σας γίνονται. Συγκρίνοντας τες αδιάκοπα με αυτή την αρχή, μπορείτε εφεξής να αποφύγετε τον συνήθη ύφαλο των μεγάλων συνελεύσεων, το κίνδυνο των εκπλήξεων και των βεβιασμένων, ανακόλουθων και αντιφατικών μέτρων. Πρέπει να προσδίδετε σε όλες σας τις ενέργειες την ολότητα, την ενότητα, την σοφία και την αξιοπρέπεια που πρέπει να χαρακτηρίζουν τους αντιπροσώπους του πρώτου λαού του κόσμου.
Το θέμα δεν είναι να αναπτύξουμε καταλεπτώς τα προφανή συμπαρομαρτούντα της αρχής της δημοκρατίας, αλλά την απλή και γόνιμη πρώτη αρχή.
Η δημοκρατική αρετή μπορεί να εξεταστεί σε αναφορά με τον λαό και σε αναφορά με την κυβέρνηση: είναι αναγκαίο και για τον έναν και για την άλλη. Όταν την στερείται μόνον η κυβέρνηση, απομένει ένας διαθέσιμος πόρος, η αρετή του λαού. Όταν όμως και ο λαός είναι διεφθαρμένος, η ελευθερία έχει ήδη χαθεί.
Ευτυχώς η αρετή είναι φυσική για τον λαό, παρά τις προκαταλήψεις των αριστοκρατών. Ένα έθνος είναι πραγματικά διεφθαρμένο όταν, αφότου έχασε σταδιακά τον χαρακτήρα και την ελευθερία του, περνά από την δημοκρατία στην αριστοκρατία ή την μοναρχία. Πρόκειται για τον θάνατο του πολιτικού σώματος από κατάπτωση. Όταν μετά από τετρακόσια χρόνια δόξας η πλεονεξία κατάφερε να εκδιώξει τα ήθη από την Σπάρτη μαζί με τους νόμους του Λυκούργου, ο Άγις πεθαίνει εις μάτην για να τους επαναφέρει! Όσο κι αν υψώνει την φωνή του ο Δημοσθένης ενάντια στον Φίλιππο, ο Φίλιππος βρίσκει στις διαστροφές της εκφυλισμένης Αθήνας συνηγόρους πιο ευφραδείς από τον Δημοσθένη. Μπορεί στην Αθήνα να υπάρχει ένα πληθυσμός εξίσου πολυάριθμος με αυτόν της εποχής του Μιλτιάδη και του Αριστείδη. Όμως δεν υπάρχουν πια Αθηναίοι. Τι σημασία έχει που ο Βρούτος σκότωσε τον τύραννο; Η τυραννία ζει ακόμα στις καρδιές, και η Ρώμη δεν υπάρχει πια παρά μόνο μέσα στον Βρούτο.
Όμως, όταν, από τις θαυμαστές προσπάθειες της τόλμης και του λόγου, ένας λαός σπάει τις αλυσίδες του δεσποτισμού για να τις κάνει τρόπαια της ελευθερίας· όταν, από την δύναμη της ηθικής του ιδιοσυγκρασίας, βγαίνει κατά κάποιον τρόπο από την αγκαλιά του θανάτου για να ξαναποχτήσει όλη την ικμάδα της νιότης· όταν στέκει άλλοτε ευαίσθητος κι άλλοτε υπερήφανος, άλλοτε ατίθασος κι άλλοτε δεκτικός, τότε δεν μπορεί να σταματηθεί ούτε από τα πιο απόρθητα οχυρά, ούτε από τις αναρίθμητες στρατιές των τυράννων που στρατεύτηκαν εναντίον του, και σταματάει μόνος του μπροστά στην εικόνα του νόμου. Αν δεν εκτοξευθεί γρήγορα στο ύψος του πεπρωμένου του, υπαίτιοι θα είναι εκείνοι που τον κυβερνούν.
Εξάλλου, μπορεί να πει κανείς πως, υπό μία έννοια, για να αγαπά την δικαιοσύνη και την ισότητα, ο λαός δεν χρειάζεται μια μεγάλη αρετή. Αρκεί να αγαπά τον εαυτό του.
Ο αξιωματούχος όμως είναι υποχρεωμένος να θυσιάζει το συμφέρον του στο συμφέρον του λαού, και την αλαζονεία της εξουσίας στην ισότητα. Ο νόμος πρέπει πρώτα απ' όλα να μιλά με επιβολή σε εκείνον που είναι όργανο του. Η κυβέρνηση πρέπει να βαραίνει τον ίδιο της τον εαυτό, ώστε να κρατά σε αρμονία όλα της τα μέρη. Αν υπάρχει ένα αντιπροσωπευτικό σώμα, μια πρώτη αρχή συντεταγμένη από τον λαό, σε αυτήν ανήκει η αρμοδιότητα να επιβλέπει και να ανακαλεί όλους τους δημόσιους λειτουργούς. Ποιος όμως θα την ανακαλέσει αυτήν, αν όχι η δική της αρετή; Όσο υψηλότερη είναι αυτή η πηγή δημόσιας τάξης, τόσο πιο καθαρή πρέπει να είναι. Πρέπει λοιπόν το νομοθετικό σώμα να ξεκινήσει υποβάλλοντας στο εσωτερικό του όλα τα ιδιωτικά πάθη στο γενικό πάθος του δημόσιου καλού. Μακάριοι οι αντιπρόσωποι, όταν η δόξα τους και το συμφέρον τους, εξίσου με το καθήκον τους, τους προσδένουν στην υπόθεση της ελευθερίας!
Ας συναγάγουμε απ' όλα αυτά μια μεγάλη αλήθεια: ότι ο χαρακτήρας της λαϊκής κυβέρνησης συνίσταται στο να δείχνει εμπιστοσύνη στο λαό και αυστηρότητα απέναντι στον εαυτό της.
Στο σημείο αυτό θα ολοκληρωνόταν η ανάπτυξη της θεωρίας μας, αν είχατε να κυβερνήσετε το σκάφος της Λαϊκής Πολιτείας σε ήρεμα νερά: όμως η θύελλα απειλεί. Και η επαναστατική κατάσταση όπου βρίσκεστε σας επιβάλλει μια διαφορετική αποστολή.
Τούτη η μεγάλη καθαρότητα των βάσεων της Γαλλικής Επανάστασης, η υψηλότητα του αντικειμένου της είναι ακριβώς η δύναμη και η αδυναμία μας: είναι η δύναμη μας, γιατί μας δίνει την υπεροχή της αλήθειας απέναντι στην απάτη, και τα δίκαια του δημόσιου συμφέροντος απέναντι στα ιδιωτικά συμφέροντα· είναι η αδυναμία μας, διότι συνασπίζει εναντίον μας όλους τους φαύλους, όλους εκείνους που μες στην καρδιά τους μελετούν την καταλήστευση του λαού, όλους εκείνους που θέλουν να περάσει ατιμώρητη αυτή η καταλήστευση, εκείνους που απώθησαν την ελευθερία σαν μια προσωπική συμφορά, και εκείνους που οικειοποιήθηκαν την επανάσταση σαν επάγγελμα και την Λαϊκή Πολιτεία σαν λάφυρο. Αυτή είναι η αιτία της αποστασίας τόσων φιλόδοξων και πλεονεκτών ανθρώπων, οι οποίοι, απ' την στιγμή που ξεκινήσαμε, μας εγκατέλειψαν στα μισά του δρόμου, διότι δεν ξεκίνησαν το ταξίδι με σκοπό να φτάσουν στον ίδιο στόχο. Θα έλεγε κανείς πως οι δύο αντίθετες νοοτροπίες που παρουσιάσαμε στην διαμάχη τους για την κυριαρχία της φύσης, μάχονται σε αυτή την μεγάλη εποχή της ανθρώπινης ιστορίας για να καθορίσουν ανεπιστρεπτί το πεπρωμένο του κόσμου. Στο εξωτερικό, όλοι οι φίλοι της τυραννίας σάς περικυκλώνουν. Στο εσωτερικό, όλοι οι φίλοι της τυραννίας συνωμοτούν. Συνωμοτούν μεχρι το έγκλημα να εξαφανίσει την ελπίδα. Οι εσωτερικοί και εξωτερικοί εχθροί της Λαϊκής Πολιτείας πρέπει να καταπνιγούν ή να αφανιστούν μαζί της. Όμως, σε μια τέτοια κατάσταση, ο πρώτος πρακτικός κανόνας της πολιτικής σας πρέπει να είναι ότι καθοδηγούμε τον λαό με τον λόγο, και τους εχθρούς του λαού με τον τρόμο.
Αν ελατήριο της λαϊκής κυβέρνησης σε κατάσταση ειρήνης είναι η αρετή, ελατήριο της λαϊκής κυβέρνησης σε επαναστατική κατάσταση είναι συγχρόνως η αρετή και ο τρόμος: η αρετή, δίχως την οποία ο τρόμος είναι ολέθριος· ο τρόμος, δίχως τον οποίο η αρετή είναι ανίσχυρη. Ο τρόμος δεν είναι άλλο πράγμα από την καίρια, αυστηρή και άτεγκτη δικαιοσύνη. Είναι απόρροια της αρετής. Είναι λιγότερο μια επιμέρους αρχή και περισσότερο συνέπεια της γενικής αρχής της δημοκρατίας εφαρμοσμένης στις επιτακτικότερες ανάγκες της πατρίδας μας.
Ειπώθηκε ότι ο τρόμος ήταν το ελατήριο της δεσποτικής κυβέρνησης. Μοιάζει λοιπόν το δικό σας κίνητρο με τον δεσποτισμό; Ναι, με τον ίδιο τρόπο που το ξίφος που λάμπει στα χέρια των ηρώων της ελευθερίας μοιάζει με το ξίφος που βαστούν οι δορυφόροι της τυραννίας. Ας κυβερνάει ο δεσπότης τους εξαχρειωμένους υποτελείς του με τον τρόμο. Σαν δεσπότης, έχει δίκιο. Αναχαιτίστε με τον τρόμο τους εχθρούς της ελευθερίας. Και θα έχετε δίκιο, ως θεμελιωτές της Λαϊκής Πολιτείας. Η κυβέρνηση της επανάστασης είναι ο δεσποτισμός της ελευθερίας ενάντια στην τυραννία. Η ισχύς είναι άραγε φτιαγμένη μόνο για να προστατεύει το έγκλημα; Κι ο κεραυνός δεν είναι άραγε προορισμένος να χτυπά τα αλαζονικά κεφάλια;
Η φύση επιβάλλει σε κάθε φυσικό και ηθικό ον το νόμο της εξασφάλισης της επιβίωσης του. Το έγκλημα πνίγει την αθωότητα για να κυριαρχήσει, και η αθωότητα μάχεται με όλες της τις δυνάμεις στα χέρια του εγκλήματος.
Αν η τυραννία κυριαρχήσει έστω για μια μέρα, την επαύριο δεν θα έχει απομείνει ούτε ένας πατριώτης. Μέχρι πότε η λύσσα των δεσποτών θα ονομάζεται δικαιοσύνη, και η δικαιοσύνη του λαού βαρβαρότητα ή στασιασμός; Πόσο τρυφεροί είμαστε με τους καταπιεστές και πόσο άτεγκτοι με τους καταπιεσμένους! Τίποτα δεν είναι πιο φυσιολογικό: όποιος δεν μισεί το έγκλημα δεν μπορεί να αγαπήσει την αρετή.
Πρέπει ωστόσο ένας απ' τους δύο να υποκύψει. Επιείκεια στους βασιλόφρονες, φωνάζουν ορισμένοι. Χάρη για τους κακούργους! Όχι: χάρη για την αθωότητα, χάρη για τους αδυνάτους, χάρη για τους δυστυχείς, χάρη για την ανθρωπότητα!
Η κοινωνική προστασία οφείλεται μονάχα στους ειρηνικούς πολίτες. Στην Λαϊκή Πολιτεία δεν υπάρχουν άλλοι πολίτες πέρα από τους δημοκρατικούς. Οι βασιλόφρονες, οι συνωμότες είναι για την Λαϊκή Πολιτεία ξένοι, ή μάλλον εχθροί. Αυτός ο τρομερός πόλεμος που στηρίζει την ελευθερία ενάντια στην τυραννία δεν είναι αδιαίρετος; Οι εχθροί από το εσωτερικό δεν είναι μήπως σύμμαχοι με τους εχθρούς από το εξωτερικό; Οι δολοφόνοι που κατακρεουργούν την πατρίδα στο εσωτερικό- οι μηχανορράφοι που εξαγοράζουν τις συνειδήσεις των εκπροσώπων του λαού- οι μισθοφόροι λιβελογράφοι που πληρώνονται για να ατιμάζουν την υπόθεση του λαού, για να σκοτώνουν την δημόσια αρετή, για να εξά-πτουν την φλόγα των εσωτερικών διενέξεων, και για να προετοιμάζουν την πολιτική αντεπανάσταση μέσω της ηθικής αντεπανάστασης- όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι μήπως λιγότερο ένοχοι ή λιγότερο επικίνδυνοι από τους τυράννους που υπηρετούν; Όλοι εκείνοι που παρεμβάλλουν την πατροκτόνο τρυφεράδα τους ανάμεσα σε αυτά τα καθάρματα και το εκδικητικό ξίφος της εθνικής δικαιοσύνης μοιάζουν με εκείνους που θα ρίχνονταν ανάμεσα στους δορυφόρους των τυράννων και τις ξιφολόγχες των στρατιωτών μας. Όλες οι παρορμήσεις της κάλπικης ευαισθησίας τους μου φαίνονται σαν αναστεναγμοί προς τη μεριά της Αγγλίας και της Αυστρίας.
Μα σε πόσους λοιπόν απευθύνεται αυτή η ευαισθησία; Μήπως στους διακόσιες χιλιάδες ήρωες, την αφρόκρεμα του έθνους, που θερίστηκαν από το σίδερο των εχθρών της ελευθερίας ή τα στιλέτα των δολοφόνων του βασιλιά και των φεδεραλιστών; Όχι,ήταν απλώς πληβείοι, πατριώτες. Για να αποκτήσουν δικαιώματα πάνω στην τρυφερή τους μέριμνα, πρέπει να πρόκειται το λιγότερο για τη χήρα ενός στρατηγού που πρόδωσε είκοσι φορές την πατρίδα. Για να κερδίσουν την επιείκεια τους, πρέπει σχεδόν να αποδείξουν ότι έσφαξαν δέκα χιλιάδες Γάλλους, σαν ένα Ρωμαίο στρατηγό, που για να κερδίσει τον θρίαμβο, έπρεπε να έχει σκοτώσει, νομίζω, δέκα χιλιάδες εχθρούς. Ακούμε ψύχραιμα την αφήγηση των φρικαλεοτήτων των τυράννων εις βάρος των υπερασπιστών της ελευθερίας. Οι γυναίκες μας φριχτά ακρωτηριασμένες· τα παιδιά μας σφαγιασμένα πάνω στο στήθος της μάνας τους· οι αιχμάλωτοι μας να εξαγνίζουν μετά από απαίσια βασανιστήρια τον συγκινητικό, τον υπέροχο ηρωισμό τους: και αποκαλούν φριχτή βαναυσότητα την καθυστερημένη τιμωρία κάποιων τεράτων που βάφτηκαν με το πιο καθαρό αίμα της πατρίδας.
Ανέχονται, υπομονετικά, την εξαθλίωση των γενναιόψυχων πολιτισσών, που θυσίασαν στον ομορφότερο σκοπό τους αδελφούς τους, τα παιδιά τους, τους άντρες τους. Και επιδαψιλεύουν τις πιο απλόχερες παραμυθίες στις γυναίκες των συνωμοτών. Γίνεται δεκτό πως μπορεί να εξαγοράζουν ατιμώρητα την δικαιοσύνη, να στρέφονται ενάντια στην ελευθερία υπερασπιζόμενοι τους συγγενείς τους και τους συνεργούς τους. Φτιάχτηκε σχεδόν μια προνομιούχα συντεχνία που τρέφεται απ' τον λαό.
Με πόση ευήθεια μας εξαπατούν ακόμα οι λέξεις! Πόσο πολύ μας κυβερνούν ακόμα η αριστοκρατία και η ενδοτικότητα με τις φονικές αρχές που μας παρέδωσαν!
Η αριστοκρατία υπερασπίζεται καλύτερα τον εαυτό της με τις μηχανορραφίες της απ' ό,τι ο λαός με τις υπηρεσίες που προσφέρει. Θέλουν να κυβερνήσουν τις επαναστάσεις με τις λεπτολογίες του παλατιού. Αντιμετωπίζουν τις συνωμοσίες εναντίον της Λαϊκής Πολιτείας με βάση τους κανόνες της αστικής δικονομίας. Η τυραννία σκοτώνει, η ελευθερία βγάζει λόγους. Και ο νόμος που έφτιαξαν οι ίδιοι οι συνωμότες είναι ο κανόνας με τον οποίον τους κρίνουμε.
Ακόμα κι όταν πρόκειται για την σωτηρία της πατρίδας, οι καταθέσεις της οικουμένης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την αποδεικτική μαρτυρία, ούτε οι έμπρακτες αποδείξεις την κατά γράμμα αποδεικτική διαδικασία.
Η βραδύτητα της εκδίκασης ισοδυναμεί με ατιμωρησία. Η αβεβαιότητα της ποινής ενθαρρύνει όλους τους ενόχους. Και παρ' όλα αυτά διαμαρτύρονται για την αυστηρότητα της δικαιοσύνης. Διαμαρτύρονται για την κράτηση των εχθρών της Λαϊκής Πολιτείας. Αναζητούν παραδείγματα στην ιστορία των τυράννων, διότι δεν θέλουν να τα επιλέξουν από την ιστορία των λαών, ούτε και να τα αντλήσουν από το πνεύμα της απειλούμενης ελευθερίας. Στην Ρώμη, όταν ο ύπατος ανακάλυψε την συνωμοσία και την κατέπνιξε την ίδια στιγμή με το θάνατο των συνεργών του Κατιλίνα, κατηγορήθηκε ότι παραβίασε τους τύπους. Μα από ποιον; Απ' τον φιλόδοξο Καίσαρα, που ήθελε να διευρύνει την παράταξη του με την ορδή των συνωμοτών, με τους Πίσωνες, τους Κλώδιους, και όλους τους φαύλους πολίτες που φοβούνταν την αρετή ενός αληθινού Ρωμαίου και την αυστηρότητα των νόμων.
Η τιμωρία των καταπιεστών της ανθρωπότητας συνιστά επιείκεια. Η συγχώρεση τους, βαρβαρότητα. Η αυστηρότητα των τυράννων έχει για αρχή της την αυστηρότητα και τίποτε άλλο. Αντίθετα, η αυστηρότητα της δημοκρατικής κυβέρνησης είναι στηριγμένη στην ευπραξία.
Επίσης, αλίμονο σε εκείνον που θα τολμούσε να κατευθύνει ενάντια στον λαό την τρομοκρατία που πρέπει να στραφεί μονάχα ενάντια στους εχθρούς του! Αλίμονο σε εκείνον που, συμφύροντας τα αναπόφευκτα λάθη του δημόσιου πνεύματος με τα προμελετημένα εγκλήματα της δολιότητας ή με τα εγχειρήματα των συνωμοτών, αφήνει τον επικίνδυνο μηχανορράφο για να καταδιώξει τον ειρηνικό πολίτη! Θάνατος στο κάθαρμα που τολμά να καταχράται το ιερό όνομα της ελευθερίας ή τα φοβερά όπλα που του εμπιστεύθηκε, για να φέρει τον θρήνο και την συμφορά στην καρδιά των πατριωτών! Η κατάχρηση αυτή υπήρξε, δεν μπορούμε να το αμφισβητήσουμε. Την υπερτόνισαν, ασφαλώς, οι αριστοκράτες: όμως αν υπήρχε, σε ολόκληρη την Λαϊκή Πολιτεία, ακόμη και. ένας ενάρετος άνθρωπος που να διώκεται από τους εχθρούς της ελευθερίας, τότε το καθήκον της κυβέρνησης θα ήταν να τον αναζητήσει με σπουδή, και να πάρει μια εκτυφλωτική εκδίκηση.
Όμως πρέπει άραγε να συμπεράνουμε απ' αυτές τις διώξεις που υπέστησαν οι πατριώτες από τον υποκριτικό ζήλο των αντεπαναστατών ότι πρέπει να προσφέρουμε την ελευθερία στους αντεπαναστάτες και να αποκηρύξουμε την αυστηρότητα; Τα νέα αυτά εγκλήματα της αριστοκρατίας καταδεικνύουν, αντιθέτως, την αναγκαιότητα της αυστηρότητας. Τι αποδεικνύει το θράσος των εχθρών μας, αν όχι την αδυναμία με την οποία διώχθηκαν; Οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην θεωρία της χαλαρότητας που κηρύχτηκε τον τελευταίο καιρό με σκοπό να τους καθησυχάσουν. Αν ακούγατε αυτές τις συμβουλές, οι εχθροί σας θα έφθαναν στον στόχο τους και θα λάμβαναν απ' τα χέρια σας την αμοιβή για το πιο πρόσφατο απ' τα εγκλήματα τους.
Τι ελαφρότητα θα ήταν να θεωρήσετε ορισμένες νίκες του πατριωτισμού σαν το τέλος των κινδύνων μας! Ρίξτε μια ματιά στην πραγματική μας κατάσταση: θα νιώσετε ότι η επιφυλακή και η ενεργητικότητα είναι πιο απαραίτητες από ποτέ. Μια αθόρυβη κακοβουλία εναντιώνεται παντού σε όλες τις δράσεις της κυβέρνησης: η μοιραία επιρροή των ξένων ανακτοβουλίων, ακόμη κι αν είναι πιο κρυφή, δεν είναι λιγότερο δραστήρια, ούτε λιγότερο ολέθρια. Διαισθάνεται κανείς ότι το έγκλημα, καθώς συναντά εμπόδια, καλύπτει την πορεία του με μεγαλύτερη προσοχή.
Οι εσωτερικοί εχθροί του γαλλικού λαού διαιρέθηκαν σε δύο φατρίες, όπως και σε δύο στρατιωτικά σώματα. Πορεύονται με λάβαρα διαφορετικού χρώματος και από διαφορετικούς δρόμους. Αλλά οδεύουν προς τον ίδιο στόχο. Ο στόχος αυτός είναι η αποδιοργάνωση της λαϊκής κυβέρνησης, η καταστροφή της Συμβατικής, δηλαδή ο θρίαμβος της τυραννίας. Η μία απ' αυτές τις φατρίες μάς ωθεί στην αδυναμία, η άλλη στην υπερβολή. Η μία θέλει να μετατρέψει την ελευθερία σε βακχίδα, η άλλη σε πόρνη.
Κατώτεροι μηχανορράφοι, συχνά ακόμη και εξαπατημένοι καλοί πολίτες, κατατάσσονται στο ένα ή στο άλλο κόμμα: όμως οι αρχηγοί υπακούουν στους σκοπούς των βασιλιάδων ή της αριστοκρατίας και ενώνονται ενάντια στους πατριώτες. Οι κακούργοι, ακόμη κι όταν πολεμούν μεταξύ τους, μισιούνται λιγότερο απ' όσο μισούν τους ενάρετους πολίτες. Η πατρίδα είναι η λεία τους. Μάχονται για να την μοιράσουν. Όμως συμμαχούν ενάντια σε εκείνους που την υπερασπίζονται.
Στους μεν δόθηκε το όνομα μετριοπαθείς. Υπάρχει μάλλον περισσότερο πνεύμα παρά ακρίβεια στην ονομασία που δόθηκε στους άλλους: υπερεπαναστάτες. Αυτή η ονομασία, που δεν μπορεί να εφαρμοσθεί σε καμία περίπτωση σε καλόπιστους ανθρώπους που ο ζήλος και η άγνοια μπορούν να οδηγήσουν πέρα από την υγιή πολιτική της επανάστασης, δεν χαρακτηρίζει με ακρίβεια τους δόλιους άνδρες που πληρώνει η τυραννία για να υπονομεύσουν, με ψευδείς και ολέθριες εφαρμογές, τις ιερές αρχές της επανάστασης μας.
Ο ψεύτικος επαναστάτης είναι ίσως τις περισσότερες φορές εντεύθεν παρά εκείθεν της επανάστασης: είναι μετριοπαθής. Είναι τρελός από πατριωτισμό, ανάλογα με τις περιστάσεις. Βρίσκουμε στις πρωσικές, τις αγγλικές, τις αυστριακές, ακόμη και τις μοσχοβίτικες επιτροπές, αυτά που θα σκεφτεί την επαύριο. Αντιτίθεται στα ενεργητικά μέτρα και υπερβάλει αυτά που δεν μπορεί να εμποδίσει. Αυστηρός απέναντι στην αθωότητα, μα επιεικής απέναντι στο έγκλημα. Άλλες φορές εμφανίζεται σαν κατήγορος απέναντι στους ενόχους που δεν είναι αρκετά πλούσιοι για να εξαγοράσουν την σιωπή του, ούτε και αρκετά σπουδαίοι για να δικαιολογήσουν τον ζήλο του. Αποκαλύπτει ενίοτε συνωμοσίες που έχουν ήδη αποκαλυφθεί, βγάζει την μάσκα από προδότες που έχουν ήδη ξεμασκαρευτεί ή αποκεφαλιστεί, αλλά εγκωμιάζει τους προδότες που ζουν ακόμη ή χαίρουν εκτίμησης. Πάντοτε με την έγνοια να κανακέψει την κοινή γνώμη της στιγμής, και προσεκτικός να μην την διαφωτίσει ποτέ, και προπάντων να μην την πληγώσει. Πάντοτε πρόθυμος να υιοθετήσει τα δύσκολα μέτρα, αρκεί να έχουν πολλά προβλήματα. Συκοφαντεί τα μέτρα που έχουν μονάχα πλεονεκτήματα ή προσθέτει τροπολογίες που θα μπορέσουν να τα καταστήσουν επιβλαβή. Λέει την αλήθεια με οικονομία, τόσο ώστε να αποχτήσει το δικαίωμα να ψεύδεται ατιμωρητί. Διυλίζει το καλό στάλα-στάλα, και εξαπολύει το κακό σαν χείμαρρο. Φλογερότατος για τις μεγάλες αποφάσεις που δεν σημαίνουν τίποτα. Παραπάνω από αδιάφορος για εκείνες που μπορεί να τιμήσουν την υπόθεση του λαού και να σώσουν την πατρίδα. Επιμένει στους τύπους του πατριωτισμού. Προσκολλημένος στις εξωτερικές πρακτικές, σαν τους θρησκόληπτους που κηρύσσει εχθρούς του, θα προτιμούσε να φθείρει εκατό κόκκινα σκουφιά παρά να κάνει μια καλή πράξη.
Ποια διαφορά βρίσκετε ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους και τους μετριοπαθείς σας; Είναι υπηρέτες του ίδιου αφέντη, ή, αν θέλετε, συνεργοί που προσποιούνται ότι συγκρούονται για να κρύψουν καλύτερα τα εγκλήματα τους. Κρίνετε τους, όχι με βάση την διαφορά της ρητορικής τους, αλλά με βάση την ταυτότητα των αποτελεσμάτων. Αυτός που επιτίθεται στην Συμβατική με παράλογες αγορεύσεις, και αυτός που την εξαπατά για να την υπονομεύσει, δεν βρίσκονται άραγε σε συμφωνία; Αυτός που, με μια άδικη σκληρότητα, αναγκάζει τον πατριωτισμό να τρέμει για τον εαυτό του, επικαλείται την αμνηστία υπέρ των αριστοκρατών και των προδοτών. Ο ένας καλούσε την Γαλλία να κατακτήσει τον κόσμο και δεν είχε άλλο στόχο παρά να καλέσει τους τυράννους να κατακτήσουν την Γαλλία. Ο ξένος υποκριτής που, εδώ και πεντακόσια χρόνια, αποκαλεί το Παρίσι πρωτεύουσα της υφηλίου, το μόνο που έκανε ήταν να μεταφράζει, σε μια διαφορετική ιδιόλεκτο, τα αναθέματα των ελεεινών φεδεραλιστών που οδηγούσαν το Παρίσι στην καταστροφή του. Το αθεϊστικό κήρυγμα δεν είναι παρά ένας τρόπος να συγχωρεθεί η δεισιδαιμονία και να κατηγορηθεί η φιλοσοφία. Και ο διακηρυγμένος πόλεμος ενάντια στην θεότητα δεν είναι παρά ένας περισπασμός στην υπηρεσία της βασιλείας. Ποια άλλη μέθοδος απομένει για την καταπολέμηση της ελευθερίας; Θα φτάσουν, κατά το παράδειγμα των πρώτων θιασωτών της αριστοκρατίας, να επαινούν τις χάρες της υποτέλειας και τις ευεργεσίες της μοναρχίας, την υπερφυή ιδιοφυΐα και την αμίμητες αρετές των βασιλιάδων;
Θα φτάσουν να κηρύσσουν την ματαιότητα των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των αρχών της αιώνιας δικαιοσύνης;
Θα φτάσουν να ξεθάψουν τους ευγενείς και τον κλήρο ή να διεκδικήσουν τα απαράγραπτα δικαιώματα της υψηλής μπουρζουαζίας να κληρονομήσει και τους μεν και τους δε;
Όχι. Είναι πολύ πιο βολικό να υιοθετήσουν το προσωπείο του πατριωτισμού ώστε να παραμορφώσουν, με ξεδιάντροπες διακωμωδήσεις, το υψηλό δράμα της επανάστασης, για να υπονομεύσουν την υπόθεση της ελευθερίας με μια υποκριτική μετριοπάθεια ή με προμελετημένες υπερβολές.
Επίσης, η αριστοκρατία συγκροτείται σε λαϊκές εταιρείες. Η αντεπαναστατική αλαζονεία κρύβει κάτω από κουρέλια τις δολοπλοκίες και τα στιλέτα της. Ο φανατισμός καταστρέφει τους βωμούς του, η βασιλοφροσύνη τραγουδάει τις νίκες της Λαϊκής Πολιτείας, η αριστοκρατία, βαρυμένη από αναμνήσεις, ασπάζεται τρυφερά την ισότητα με σκοπό να την πνίξει, η τυραννία, βαμμένη με το αίμα των υπερασπιστών της ελευθερίας, σκορπάει ρόδα στον τάφο τους. Αν οι καρδιές δεν άλλαξαν, πόσα πρόσωπα είναι μασκαρεμένα! Πόσοι προδότες αναμιγνύονται στις υποθέσεις μας με σκοπό να τις καταστρέψουν!
Θέλετε να τους δοκιμάσετε; Ζητήστε τους, αντί για όρκους και αγορεύσεις, πραγματικές υπηρεσίες.
Χρειάζεται δράση; Αγορεύουν. Χρειάζεται διαβούλευση; Θέλουν να αρχίσει η δράση. Είναι ειρηνικοί οι καιροί; Θα αντιταχθούν σε κάθε ωφέλιμη αλλαγή. Είναι θυελλώδεις; Θα ζητήσουν να αλλάξουν-τα πάντα, με σκοπό να ανατρέψουν τα πάντα. Θέλετε να καταστείλετε τους στασιαστές; Θα σας θυμίσουν την επιείκεια του Καίσαρα. Θέλετε να προστατεύσετε τους πατριώτες από τις διώξεις; Θα σας προτείνουν σαν παράδειγμα την αποφασιστικότητα του Βρούτου. Ανακαλύπτουν πως ο τάδε υπήρξε ευγενής όταν υπηρετούσε την Λαϊκή Πολιτεία. Δεν το θυμούνται πλέον όταν την προδώσει. Είναι χρήσιμη η ειρήνη; Σας παραμυθιάζουν με τις δάφνες τις νίκης. Είναι αναγκαίος ο πόλεμος; Εγκωμιάζουν τα θέλγητρα της ειρήνης. Χρειάζεται να υπερασπιστούμε την επικράτεια; Θέλουν να επιτεθούμε στις εκκλησίες και να σκαρφαλώσουμε στον ουρανό. Ξεχνούν τους Αυστριακούς για να κάνουν πόλεμο στους θρησκευόμενους. Χρειάζεται να στηρίξουμε την υπόθεση μας στην εμπιστοσύνη των συμμάχων μας; Καταφέρονται ενάντια σε όλες τις κυβερνήσεις του κόσμου και σας προτείνουν να ασκηθούν διώξεις ακόμα κι ενάντια στον Μεγάλο Μογγόλο. Πάει ο λαός στο Καπιτώλιο να ευχαριστήσει τους θεούς για τις νίκες του; Ψέλνουν πένθιμες μελωδίες για τις παλιές αποτυχίες μας. Χρειάζεται να προσπαθήσει για νέες επιτυχίες; Σπέρνουν ανάμεσά μας τα μίση, τις διχόνοιες, τις διώξεις και την ηττοπάθεια. Χρειάζεται να πραγματώσουμε την κυριαρχία του λαού και να συγκεντρώσουμε την ισχύ του μέσα από μια δυνατή και σεβαστή κυβέρνηση; Βρίσκουν πως οι αρχές της κυβέρνησης προσβάλλουν την κυριαρχία του λαού. Χρειάζεται να διεκδικήσουμε τα δικαιώματα του λαού που καταπιέζεται από την κυβέρνηση; Μιλούν μονάχα για τον σεβασμό απέναντι στους νόμους και την υπακοή στις συντεταγμένες εξουσίες.
Βρήκαν ένα θαυμάσιο μέσο για να βοηθούν τις προσπάθειες της δημοκρατικής κυβέρνησης: να την αποδιοργανώνουν, να την υποβιβάζουν ολοκληρωτικά, να κάνουν πόλεμο στους πατριώτες που συνέδραμαν στις επιτυχίες μας.
Αναζητείτε τα μέσα για την τροφοδοσία του στρατού σας; Προσπαθείτε να αρπάξετε απ' την πλεονεξία και τον φόβο τους πόρους που καταχρώνται; Αυτοί θρηνούν πατριωτικώς για την δημόσια εξαθλίωση και προαναγγέλλουν λιμούς. Η επιθυμία να παρεμποδιστεί το κακό είναι πάντα γι' αυτούς ένα κίνητρο για να το επαυξήσουν. Στον βορρά, σκότωσαν τις κότες, πήραν τα αυγά, υπό το πρόσχημα ότι οι κότες τρώνε στάρια. Στο νότο, τέθηκε σαν ζήτημα να καταστραφούν οι μουριές και οι πορτοκαλιές, υπό το πρόσχημα ότι το μετάξι είναι είδος πολυτελείας, και τα πορτοκάλια περιττά.
Δεν θα μπορούσατε ποτέ να φανταστείτε τις υπερβολές που διέπραξαν οι υποκριτές αντεπαναστάτες με σκοπό να υπονομεύσουν την επανάσταση. Θα πιστεύατε ποτέ ότι στις χώρες όπου η δεισιδαιμονία άσκησε την πιο βαθειά επίδραση, δεν αρκέστηκαν στο να φορτώσουν τις πρακτικές της λατρείας με όλους τους τύπους που θα μπορούσαν να τις καταστήσουν απαίσιες, αλλά άπλωσαν τον τρόμο στον λαό, σπέρνοντας την φήμη ότι θα θανατώνονταν όλα τα παιδιά κάτω από δέκα χρονών και όλοι οι γέροι πάνω από εβδομήντα; Αυτή η φήμη απλώθηκε ειδικά στην Βρετάνη, και στα διαμερίσματα του Ρήνου και της Μοζέλ. Είναι ένα από τα εγκλήματα που καταλογίζονται στον πρώην δημόσιο κατήγορο του ποινικού δικαστηρίου του Στρασβούργου. Οι τυραννικές τρέλες αυτού του ανθρώπου καθιστούν αληθοφανή όλα όσα λέγονται για τον Καλιγούλα και τον Ηλιογάβαλο. Μα δεν μπορούμε να τα πιστέψουμε, ακόμη κι αν έχουμε μπροστά στα μάτια μας τις αποδείξεις. Ωθούσε την φρενίτιδα μέχρι το σημείο να κάνει επίταξη των γυναικών για δική του χρήση: μας βεβαιώνουν μάλιστα ότι χρησιμοποίησε αυτή τη μέθοδο για να παντρευτεί. Από πού βγήκε αυτό το μελίσσι των ξένων, των παπάδων, των ευγενών, των κάθε λογής μηχανορράφων, που συγχρόνως απλώθηκε σε όλη την επικράτεια της Λαϊκής Πολιτείας, προκειμένου να εκτελέσει, στο όνομα της φιλοσοφίας, ένα σχέδιο αντεπανάστασης που δεν μπόρεσε να σταματηθεί παρά μόνο από τη δύναμη του δημόσιου λόγου; Ουτιδανή σύλληψη, άξια του πνεύματος των ξένων ανακτοβουλίων που συνασπίστηκαν εναντίον της ελευθερίας, και της διαφθοράς όλων των εσωτερικών εχθρών της Λαϊκής Πολιτείας!
Έτσι, στα διαρκή θαύματα που επιτελεί η αρετή ενός μεγάλου λαού, η μηχανορραφία αναμιγνύει πάντοτε την ιταμότητα των εγκληματικών της σχεδίων, σχεδίων υπαγορευόμενων από τους τυράννους, οι οποίοι κατόπιν τα μετατρέπουν σε υλικό των γελοίων μανιφέστων τους, για να κρατήσουν τους λαούς στην άγνοια, στο βούρκο της ντροπής και στις αλυσίδες της υποτέλειας.
Α! Μα τι κάνουν στην ελευθερία τα εγκλήματα των εχθρών της; Ο ήλιος, όταν καλύπτεται από ένα φευγαλέο σύννεφο, παύει να είναι το άστρο που εμψυχώνει την φύση; Ο ακάθαρτος αφρός που ξεβράζει ο Ωκεανός στις ακτές του τον καθιστά άραγε λιγότερο επιβλητικό;
Σε δόλια χέρια όλα τα φάρμακα για τα δεινά μας καταλήγουν να είναι δηλητήρια. Ό,τι κι αν κάνετε, ό,τι κι αν πείτε, θα το στρέψουν εναντίον σας, ακόμη και τις αλήθειες που μόλις εκθέσαμε.
Έτσι, για παράδειγμα, αφού έσπειραν παντού τους σπόρους του εμφύλιου πολέμου, με την βίαιη επίθεση στις θρησκευτικές προκαταλήψεις, θα προσπαθήσουν να οπλίσουν τον φανατισμό και την αριστοκρατία με τα ίδια μέτρα που σας πρότεινε η υγιής πολιτική υπέρ της ελευθερίας της λατρείας. Αν αφήνατε έναν ελεύθερο διάδρομο στην συνωμοσία, θα παρήγαγε, αργά ή γρήγορα, μια τρομερή και συνολική αντίδραση. Αν την σταματήσετε, θα επιχειρήσουν και πάλι να την εκμεταλλευτούν, πείθοντας ότι προστατεύετε τους παπάδες και τους μετριοπαθείς. Δεν θα πρέπει καν να εκπλαγείτε αν οι δημιουργοί αυτού του συστήματος είναι οι παπάδες που ομολόγησαν με θράσος τον τσαρλατανισμό τους.
Αν οι πατριώτες, κατεχόμενοι από έναν αγνό αλλά αλόγιστο ζήλο, ορισμένες φορές εξαπατήθηκαν από τις μηχανορραφίες τους, τότε θα ρίξουν όλη την ευθύνη στους πατριώτες. Διότι βασικός στόχος της μακιαβελικής θεωρίας τους είναι να αφανιστεί η Λαϊκή Πολιτεία, μέσα απ' τον χαμό των δημοκρατικών, με τον ίδιο τρόπο που υποτάσσουμε μια χώρα καταστρέφοντας τον στρατό που την υπερασπίζεται. Μπορούμε έτσι να αντιληφθούμε μία από τις προσφιλέστερες αρχές τους: ότι οι άνθρωποι δεν έχουν καμία αξία. Πρόκειται για αρχή βασιλικής καταγωγής, που σημαίνει πως πρέπει να τους παραδοθούν όλοι οι φίλοι της ελευθερίας.
Είναι αξιοσημείωτο πως η μοίρα των ανθρώπων που αναζητούν το δημόσιο καλό είναι να πέφτουν θύματα εκείνων που αναζητούν το ατομικό τους συμφέρον. Και τούτο συμβαίνει για δύο λόγους: πρώτον, επειδή οι μηχανορράφοι επιτίθενται με τις διαστροφές του παλαιού καθεστώτος· δεύτερον, επειδή οι πατριώτες υπερασπίζουν τον εαυτό τους μονάχα με τις αρετές του νέου.
Μια τέτοια εσωτερική κατάσταση πρέπει να σας φανεί άξια της προσοχής σας, προπάντων αν αναλογιστείτε πως έχετε να πολεμήσετε συγχρόνως τους τυράννους της Ευρώπης, να συντηρήσετε ένα στρατό δώδεκα εκατοντάδων χιλιάδων ανδρών, και πως η κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να επανορθώνει ακατάπαυστα, με δύναμη και επαγρύπνηση, όλα τα δεινά που μας ετοίμασε τα τελευταία πέντε χρόνια το αναρίθμητο πλήθος των εχθρών μας.
Ποιο είναι το φάρμακο για όλα αυτά τα δεινά; Δεν γνωρίζουμε άλλο πέρα από την ανάπτυξη του γενικού ελατηρίου της Λαϊκής Πολιτείας, της αρετής.
Η δημοκρατία καταστρέφεται από δύο υπερβολές, την αριστοκρατία των κυβερνώντων, ή την περιφρόνηση του λαού για τις αρχές που εγκαθίδρυσε ο ίδιος, περιφρόνηση που έχει σαν αποτέλεσμα το ότι κάθε παράταξη, κάθε άτομο, έλκει προς τον εαυτό του την δημόσια εξουσία, και οδηγεί τον λαό, λόγω του μεγέθους των αναταραχών, στον αφανισμό ή στην αρχή του ενός.
Το διπλό έργο των μετριοπαθών και των ψευτοεπαναστατών είναι να πηγαίνουν αδιάκοπα πέρα-δώθε ανάμεσα σ' αυτούς τους δύο υφάλους.
Όμως οι αντιπρόσωποι του λαού μπορούν να τις αποτρέψουν και τις δύο. Διότι η κυβέρνηση έχει πάντα την δυνατότητα να είναι δίκαιη και σοφή. Και όταν έχει αυτό τον χαρακτήρα, έχει εξασφαλισμένη την εμπιστοσύνη του λαού.
Είναι αλήθεια πως στόχος όλων των εχθρών μας είναι να διαλύσουν την Συμβατική. Είναι αλήθεια πως ο τύραννος της Μεγάλης Βρετανίας και οι σύμμαχοι του υπόσχονται στο κοινοβούλιο του και στους υποτελείς τους ότι θα σας αφαιρέσουν την ενεργητικότητα σας και την δημόσια εμπιστοσύνη που κατακτήσατε.
Είναι αλήθεια πως τούτη είναι η πρώτη οδηγία προς όλους τους απεσταλμένους τους.
Όμως μια αλήθεια που πρέπει να θεωρείται κοινότοπη στην πολιτική είναι πως ένα μεγάλο σώμα που έχει ενδυθεί την εμπιστοσύνη ενός μεγάλου λαού δεν μπορεί να αφανιστεί παρά μόνο από δική του υπαιτιότητα. Οι εχθροί σας δεν το αγνοούν αυτό, και γι' αυτό να είστε σίγουροι πως επιχειρούν πάνω απ' όλα να διεγείρουν ανάμεσα σας τα πάθη που μπορούν να βοηθήσουν τα φονικά τους σχέδια.
Τι μπορούν να καταφέρουν εις βάρος της εθνικής αντιπροσωπείας, αν δεν κατορθώσουν να την οδηγήσουν σε ενέργειες ενάντιες στην πολιτική, οι οποίες θα μπορέσουν να τους προσφέρουν το αναγκαίο πρόσχημα για τις εγκληματικές καταγγελίες τους; Είναι αναγκαίο λοιπόν να επιθυμούν να έχουν δυο λογιών πράκτορες: αυτούς που θα επιδιώξουν να την ευτελίσουν με τα λόγια τους, και αυτούς που από το εσωτερικό της θα επιχειρήσουν να την εξαπατήσουν, ώστε να υπονομεύσουν την δόξα της και τα συμφέροντα της Λαϊκής Πολιτείας.
Για να της επιτεθούν με επιτυχία, ήταν σκόπιμο να αρχίσουν τον εμφύλιο πόλεμο ενάντια στους αντιπροσώπους στα διαμερίσματα εκείνα όπου είχαν κερδίσει την εμπιστοσύνη σας, καθώς και ενάντια στην Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας. Έτσι δέχθηκαν επίθεση από ανθρώπους που έμοιαζαν να μάχονται μεταξύ τους.
Τι καλύτερο μπορούσαν να κάνουν παρά να παραλύσουν την κυβέρνηση της Συμβατικής, και να χτυπήσουν τις βάσεις της, την στιγμή που θα κριθεί η τύχη της Λαϊκής Πολιτείας και των τυράννων;
Μακριά από μας η ιδέα ότι υπάρχει ακόμα ανάμεσα μας έστω και ένας άνθρωπος τόσο δειλός που να θέλει να υπηρετήσει τους τυράννους! Αλλά ακόμα πιο μακριά από μας το ασυγχώρητο έγκλημα τού να εξαπατήσουμε την Εθνική Συμβατική και να προδώσουμε τον γαλλικό λαό με μια ένοχη σιωπή! Διότι το ευτύχημα ενός ελεύθερου λαού είναι ότι η αλήθεια, που είναι η κατάρα των δεσποτών, αποτελεί πάντοτε την δύναμη και την σωτηρία του.
Αλλά είναι αλήθεια ότι υπάρχει ακόμα ένας κίνδυνος για την ελευθερία μας, ίσως ο μόνος σοβαρός κίνδυνος που απομένει: πρόκειται για ένα σχέδιο που υπήρχε και στο παρελθόν, το να συνασπιστούν όλοι οι εχθροί της Λαϊκής Πολιτείας μέσα απ' την αφύπνιση του φατριαστικού πνεύματος. Να διωχθούν οι πατριώτες, να αποθαρρυνθούν, να αφανιστούν οι πιστοί λειτουργοί της δημοκρατικής κυβέρνησης, να απωλεσθούν τα πιο ουσιώδη τμήματα των δημόσιων υπηρεσιών. Θέλησαν να εξαπατήσουν την Συμβατική σχετικά με ανθρώπους και με πράγματα. Θέλησαν να την ξεγελάσουν σχετικά με τις αιτίες των καταχρήσεων που παρουσιάζουν με υπερβολές, προκειμένου να τις καταστήσουν ανεπανόρθωτες. Επιδίωξαν να την γεμίσουν με ψεύτικες ιστορίες τρομοκρατήσεων, προκειμένου να την αποπροσανατολίσουν ή να την παραλύσουν. Θέλουν να την διαιρέσουν. Θέλησαν πρώτα απ' όλα να διαιρέσουν τους εκπροσώπους που στάλθηκαν στα διαμερίσματα και την Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας. Θέλησαν να οδηγήσουν τους πρώτους να εναντιωθούν στα μέτρα της κεντρικής αρχής, προκειμένου να φέρουν την αταξία και την σύγχυση. Θέλησαν να τους προσβάλουν στην επιστροφή τους, ώστε να τους μετατρέψουν εν αγνοία τους σε όργανα μιας σκευωρίας. Οι ξένοι εκμεταλλεύονται όλα τα επιμέρους πάθη, ακόμα και τον πατριωτισμό. Στην αρχή είχαν αποφασίσει να στραφούν κατ' ευθείαν στο στόχο, συκοφαντώντας την Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας. Περηφανεύονταν τότε στα ανοιχτά ότι θα υπέκυπτε κάτω απ' το βάρος των επώδυνων ευθυνών της. Η νίκη και η τύχη του γαλλικού λαού απέτρεψαν κάτι τέτοιο. Έκτοτε, αποφάσισαν να την επαινούν ώστε να την παραλύσουν και να καταστρέψουν τον καρπό του μόχθου της. Όλες οι καταγγελίες ενάντια σε απαραίτητους λειτουργούς της Επιτροπής· όλα τα σχέδια αποδιοργάνωσης, μασκαρεμένα κάτω από το όνομα των μεταρρυθμίσεων, που απορρίφθηκαν ήδη από την Συμβατική, και που αναπαράγονται σήμερα με μια παράξενη φροντίδα' αυτή η μέριμνα να εγκωμιάζονται οι μηχανορράφοι τους οποίους χρειάστηκε να απομακρύνει η Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας- αυτή η τρομοκρατία ενάντια στους καλούς πολίτες· αυτή η επιείκεια με την οποία κολακεύουν τους συνωμότες, όλο αυτό το σύστημα απάτης και μηχανορραφίας, που βασικός δημιουργός του είναι ένας άνθρωπος που απομακρύνατε απ' τους κόλπους σας (Αναφορά στον Φαμπρ ντ' Εγκλαντίν (1750-1794), ο οποίος ενεπλάκη στην υπόθεση της Γαλλικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών και συνελήφθη στις 12 Ιανουαρίου), κατευθύνεται ενάντια στην Εθνική Συμβατική, και επιχειρεί να πραγματοποιήσει τους πόθους όλων των εχθρών της Γαλλίας.
Από την εποχή που το σύστημα αυτό ανακοινώθηκε μέσα από λίβελους, και πραγματώθηκε με δημόσιες πράξεις, η αριστοκρατία και οι βασιλόφρονες άρχισαν να σηκώνουν κεφάλι με αυθάδεια, ο πατριωτισμός άρχισε και πάλι να διώκεται σε ένα τμήμα της Λαϊκής Πολιτείας, η εθνική αρχή συνάντησε μια αντίσταση που οι μηχανορράφοι είχαν αρχίσει να ξεσυνηθίζουν. Κατά τα άλλα, αν αυτές οι πλάγιες επιθέσεις δεν είχαν άλλο μειονέκτημα πέρα από το να τραβούν την προσοχή και την ενεργητικότητα εκείνων οι οποίοι έχουν αναλάβει το τεράστιο φορτίο που τους αναθέσατε, και να τους αποσπούν συχνά από τα μεγάλα μέτρα της δημόσιας σωτηρίας, προκειμένου να ασχοληθούν με το ξεσκέπασμα επικίνδυνων μηχανορραφιών, και πάλι θα μπορούσαν να θεωρηθούν σαν ένας περισπασμός χρήσιμος για τους εχθρούς μας.
Όμως ας νιώθουμε ήσυχοι. Εδώ είναι το ιερό της αλήθειας. Εδώ βρίσκεται η έδρα των θεμελιωτών της Λαϊκής Πολιτείας, των εκδικητών της ανθρωπότητας και των καταστροφέων των τυράννων.
Εδώ, για να εξαλείψουμε μια κατάχρηση, αρκεί να την επισημάνουμε. Το να επικαλεστούμε το όνομα της πατρίδας είναι αρκετό για να επαναφέρουμε τις υποδείξεις της φιλαυτίας και της αδυναμίας των ατόμων στο μονοπάτι της αρετής και της δόξας της Εθνικής Συμβατικής.
Απευθύνουμε μια πρόσκληση για επίσημη συζήτηση πάνω σε όλα τα θέματα που μας ανησυχούν και καθετί που μπορεί να επηρεάσει την πορεία της επανάστασης. Ικετεύουμε την Εθνική Συμβατική να μην επιτρέψει σε κανένα επιμέρους και κρύφιο συμφέρον να σφετεριστεί την ορμή της γενικής βούλησης της Συνέλευσης και την ακαταμάχητη δύναμη του λόγου.
Θα περιοριστούμε σήμερα να σας προτείνουμε να καθιερώσετε με την επίσημη επικύρωση σας τις ηθικές και πολιτικές αλήθειες πάνω στις οποίες πρέπει να θεμελιωθεί η εσωτερική διοίκηση σας και η σταθερότητα της Λαϊκής Πολιτείας, όπως ήδη καθιερώσατε τις αρχές της συμπεριφοράς σας απέναντι στους ξένους λαούς: με αυτό τον τρόπο θα συστρατεύσετε με το μέρος σας όλους τους καλούς πολίτες, θα αφαιρέσετε την ελπίδα από τους συνωμότες· θα διασφαλίσετε την πορεία σας, και θα εξαλείψετε τις μηχανορραφίες και τις συκοφαντίες των βασιλιάδων· θα τιμήσετε τους σκοπούς σας και τον χαρακτήρα σας στα μάτια όλων των λαών.
Δώστε στον γαλλικό λαό αυτό το νέο εχέγγυο του ζήλου σας να προστατεύσετε τον πατριωτισμό, της άτεγκτης δικαιοσύνης σας απέναντι στους ενόχους, και της αφοσίωσης σας στην υπόθεση του λαού. Διατάξτε να διακηρυχθούν οι αρχές της πολιτικής ηθικής που αναπτύξαμε, στο όνομα σας, στο εσωτερικό και το εξωτερικό της Λαϊκής Πολιτείας.
Δημοσίευση σχολίου